Παγκόσμια κληρονομιά

Μάτσου Πίτσου: Η κορυφή των Ίνκα

Στην οροσειρά των Άνδεων, στο χαμηλό άκρο της κοιλάδας του Ουρουμπάμπα ή Ιερής Κοιλάδας των Ίνκα, στο Περού, βρίσκεται μία από τις πιο διάσημες αρχαιολογικές θέσεις της Νότιας Αμερικής και ολόκληρου του κόσμου.

Το Μάτσου Πίτσου βρίσκεται σε υψόμετρο 2430 μ., 80 χλμ. βορειοδυτικά (περίπου τέσσερις μέρες ταξίδι με τα μέσα της εποχής) από την πρωτεύουσα των Ίνκα, το Κούσκο. Στη γλώσσα Κέτσουα σημαίνει αρχαίο βουνό και έχει κτιστεί ψηλά, πάνω από τον ποταμό Ουρουμπάμπα, στον αυχένα ανάμεσα σε δύο απόκρημνες κορυφές, της ομώνυμης Μάτσου Πίτσου και της Χουάυνα Πίτσου. Η όμορφη και εντυπωσιακή αρχιτεκτονική του το κάνει να ξεχωρίζει από τις άλλες θέσεις των Ίνκα.

Η πρόσβαση στην πόλη δεν είναι εύκολη καθώς η πορεία, αφού μέχρι το υψόμετρο των 2.350 μέτρων γίνεται μόνο με τραίνο, ενώ το υπόλοιπο τμήμα ο επισκέπτης το κάνει πεζοπόρος. Η αρχαία είσοδος της πόλης ήταν από τη νότια πλευρά και όχι από τη δυτική που είναι σήμερα για τους επισκέπτες.

Ιδρύθηκε γύρω στα μέσα του 15ου αι. μ.Χ. από τον αυτοκράτορα των Ίνκα, Πατσακούτι, ως βασιλική ιδιοκτησία ή πνευματικό καταφύγιο. Η τοποθεσία του υποδηλώνει θρησκευτική σημασία, καθώς βρίσκεται ανάμεσα σε πολλές ιερές κορυφές βουνών. Η πόλη κτίστηκε για να διευκολύνει τις αστρονομικές και ηλιακές παρατηρήσεις. Περιβάλλεται από χοντρά λίθινα τείχη, ανάμεσα στα οποία βρίσκεται η είσοδος, μια πόρτα από παχύ ξύλο. Τα αρχιτεκτονήματα της πόλης περιλαμβάνουν ιερά και ναούς, λουτρά και βασιλικά διαμερίσματα, πλατείες και υδρευτικά έργα με ένα περίπλοκο σύστημα λεκανών νερού, που είχαν πραγματοποιηθεί χάρη σε ένα επίπονο έργο πεζουλιών. Πολυάριθμα λίθινα σκαλοπάτια ενώνουν μεταξύ τους τα διάφορα επίπεδα της πόλης. Οι κατοικίες των αξιωματούχων αποτελούνται από όγκους γρανίτη, τοποθετημένους ο ένας πάνω στον άλλον, ενώ τα σπίτια για τους υπόλοιπους κατοίκους είναι κατασκευασμένα πρόχειρα, με στέγες από πλεγμένα χόρτα.  

Φαίνεται ότι είχε μικρό μόνιμο πληθυσμό, αν και μπορούσε να δεχθεί τουλάχιστον 1000 κατοίκους. Η εξήγηση είναι πως θα υπήρχε μια μικρή ομάδα υπηρετών, η οποία θα φρόντιζε τη θέση που ζωντάνευε πραγματικά με την επίσκεψη του αυτοκράτορα και της ακολουθίας του.

Στο Μάτσου Πίτσου προσδιορίζονται δυο οικοδομικές φάσεις, η πρώτη του 1460 επί της βασιλείας του Πατσακούτι (1438-1471) και η δεύτερη του 1530, του Μάνκο Ίνκα. Έχουν μετρηθεί στην πόλη 200 κτίσματα που χωρίζονται μεταξύ τους με τοίχους, ανοιχτούς χώρους σαν πλατείες και μονοπάτια. Η πόλη χωρίζεται σε δυο τομείς, τον Αστικό και τον Αγροτικό, που τους χωρίζει μια μεγάλη πλατεία.

Ο Αστικός τομέας βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της πόλης και περιλαμβάνει όλα τα τελετουργικά και διοικητικά κτίρια της πόλης μαζί με τα οικήματα, καθώς και τέσσερις πλατείες. Τα κυριότερα μνημεία είναι:

Ο Ναός του Ήλιου («Τορρεόν»), ήταν ένα θρησκευτικό συγκρότημα κτισμάτων με σκοπό τη διενέργεια ιεροτελεστιών και αστρονομικών μετρήσεων.

Η ιερή πλατεία, με τρία μεγάλα κτίρια που τους έχουν δοθεί τα ονόματα «Τέμπλο δε λας Τρες Βεντάνας», Κυρίως Ναός και Ναός του Ιερέα. Και τα τρία κτίσματα έχουν κτιστεί με τεράστιους τετράγωνους λίθους λευκού γρανίτη, οι οποίοι είναι απόλυτα ευθυγραμμισμένοι και δίχως κενά μεταξύ τους.

Η Ιντιουατάνα, που σημαίνει «εκεί που ενώνει ο ήλιος», είναι ένας τεράστιος γρανιτένιος λίθος που χρησιμοποιούνταν για αστρονομικές παρατηρήσεις.

Το συγκρότημα του Κόνδορα ή αλλιώς Συγκρότημα των Φυλακών, όπου ανακαλύφθηκαν πολλά κτίσματα με υγρά υπόγεια και κόκαλα ζώων. Πιθανότατα εκεί φυλάσσονταν τα ιερά ζώα προς θυσία. Τα ονόματα του συγκροτήματος επινοήθηκαν από τον λαξευμένο κόνδορα που υπάρχει πάνω σε έναν μονόλιθο και από τα υγρά υπόγεια που προαναφέρθηκαν.

Ο Αγροτικός τομέας βρίσκεται στο νότιο τμήμα της πόλης και χωρίζεται από τον Αστικό με μια μεγάλη πλατεία και μια αποξηραμένη τάφρο. Εκεί βρίσκονται όλοι οι αποθηκευτικοί και λειτουργικοί χώροι της πόλης. Στο ακραίο νότιο τμήμα του τομέα εντοπίζονται πολλές κατοικίες ενώ στο ψηλότερο μέρος του τομέα διακρίνεται η Άνω Νεκρόπολη, όπου εντοπίστηκαν πολυάριθμοι τάφοι με 135 λείψανα γυναικόπαιδων, γεγονός το οποίο δημιούργησε ερωτηματικά στους ερευνητές και αρχαιολόγους της πόλης. Γύρω από τα οικήματα βρίσκονται αποθήκες και μεγάλοι περίβολοι οι οποίοι αποτελούν δείγμα τις περουβιανής αγροτικής καθημερινής ζωής. Ενδιαφέρουν παρουσιάζουν τα τεχνητά, βαθμιδωτά επίπεδα πάνω στα οποία καλλιεργούσαν τη γη.

Μετά τον θάνατο του Πατσακούτι, οι απόγονοί του συνέχισαν να διατηρούν την πόλη για κάποιο διάστημα, αλλά σταδιακά έπεσε σε αχρηστία και εγκαταλείφθηκε την εποχή που οι Ισπανοί έφθασαν στο Περού. Για τον λόγο αυτό, η θέση μετά βίας αναφέρεται στα πρώιμα ισπανικά χρόνια, μέχρι την ανακάλυψή της το 1911 από τον Αμερικάνο εξερευνητή, Hiram Bingham.

Σήμερα πολλές εργασίες αναπαλαίωσης και αποκατάστασης έχουν μετατρέψει το χώρο σε ένα πολύ καλά διατηρημένο αρχαιολογικό μνημείο και έναν από τους κύριους τουριστικούς πόλους έλξης του Περού. Το Μάτσου Πίτσου κηρύχθηκε ως περουβιανό ιστορικό άδυτο το 1981 από την κυβέρνηση του Περού και από την UNESCO ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 1983. Είναι επίσης ένα από τα Νέα Επτά Θαύματα του Κόσμου από τις 7 Ιουλίου του 2007.

Άφιξη:

Από την Αθήνα υπάρχουν πτήσεις προς Λίμα, την πρωτεύουσα του Περού, συνήθως με ανταπόκριση μέσω Μαδρίτης. Το κόστος των αεροπορικών για απλή μετάβαση ξεκινάει από 320€ και η συνολική διάρκεια του ταξιδιού μπορεί να φτάσει μέχρι και 20 ώρες. Από τη Λίμα το Μάτσου Πίτσου απέχει 312 μίλια και ο επισκέπτης έχει τις εξής επιλογές και βήματα:

Βήμα 1: Άφιξη στο Κούσκο (Cuzco)

Με αεροπλάνο: Διαρκεί 1 ώρα και 21 λεπτά με τιμές από 18 ως 95€ για απλή μετάβαση.  Όμως, καθώς η πτήση είναι πάνω από τις Άνδεις υπάρχουν πολλές αναταράξεις, Επίσης οι καταιγίδες είναι συχνό φαινόμενο στο Κούσκο, οπότε δεν προτείνεται για αυτούς με φοβία στα αεροπλάνα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ωστόσο η απότομη αλλαγή υψομέτρου, καθώς από το επίπεδο της θάλασσας φτάνει σε υψόμετρο πάνω από 10000 πόδια σε μικρό χρονικό διάστημα. Αυτό οδηγεί πολλούς τουρίστες να νιώθουν άρρωστοι για τουλάχιστον 2 μέρες.

Με λεωφορείο: Προτείνεται η διαδρομή με λεωφορείο, καθώς, παρότι πιο χρονοβόρα, βοηθάει τον οργανισμό να συνηθίσει σταδιακά την αλλαγή στο υψόμετρο και με τις ενδιάμεσες στάσεις βλέπει κανείς και τις άλλες ομορφιές που κρύβει το Περού. Για ασφαλές ταξίδι πρέπει οπωσδήποτε να επιλεχθούν οι επίσημες εταιρείες (Peru Hop ή Cruz del Sur). Υπάρχουν δύο δρομολόγια. Το πρώτο (Λίμα-Νάσκα-Κούσκο) είναι και το πιο σύντομο και διαρκεί 22 ώρες, αλλά και το πιο κακόφημο. Επειδή περνάει ανάμεσα από τις Άνδεις, με απότομες στροφές και γκρεμούς είναι ιδιαίτερα επικίνδυνους σε περίοδο βροχών. Έχουν αναφερθεί πολλά ατυχήματα αλλά και ληστείες σε αυτήν τη διαδρομή, οπότε καλό είναι να αποφευχθεί.

Το δεύτερο δρομολόγιο (Λίμα-Νάσκα-Αρεκίπα-Κούσκο) είναι ασφαλές, καθώς περνάει νότια, γύρω από τις Άνδεις, και προσφέρει πολλά αξιοθέατα και στάσεις κατά τη διάρκεια της διαδρομής. Η εταιρεία προσφέρει διάφορα πακέτα, με το πιο σύντομο να διαρκεί 3 ημέρες με 2 διανυκτερεύσεις σε επιλεγμένους προορισμούς και κόστος 150€ περίπου.

Βήμα 2: Άφιξη στο Μάτσου Πίτσου

Από το Κούσκο ο αρχαιολογικός χώρος απέχει 80 χλμ., αλλά είναι κρυμμένος μέσα στις Άνδεις. Υπάρχουν δύο τρόποι να φτάσει κανείς εκεί:

Πεζοπορία: Τρία είναι τα κύρια μονοπάτια που μπορεί να ακολουθήσει κάποιος:

  1. Το επίσημο μονοπάτι των Ίνκα: Αποτελεί το πλέον διάσημο μονοπάτι της Νότιας Αμερικής. Μόνο 500 άτομα μπορούν να το ακολουθήσουν κάθε μέρα, συμπεριλαμβανομένων των ξεναγών και των αχθοφόρων και πρέπει να χορηγηθεί ειδική άδεια. Για να αποκτηθεί αυτή πρέπει να γίνει κράτηση τουλάχιστον έξι μήνες πριν και κοστίζει 600-1200€. Παρόλα αυτά, η διαδρομή είναι εκπληκτική, περιτριγυρισμένη από τις χιονισμένες κορυφές των Άνδεων και την πυκνή ζούγκλα. Η άφιξη στο Μάτσου Πίτσου γίνεται τη στιγμή που φαίνεται η ανατολή μέσω της Πύλης του Ήλιου. Η διαδρομή διαρκεί συνήθως 4 μέρες, με τρεις νύκτες σε κατασκηνώσεις, με τη δυσκολία της πεζοπορίας να είναι μέτρια προς δύσκολη.
  2. Το μονοπάτι Σαλκαντάι (Salkantay): Αποτελεί μια καλή και πιο οικονομική εναλλακτική για όσους δε θέλουν να κλείσουν εισιτήρια έξι μήνες πριν. Το Σαλκαντάι είναι βουνό στην Κορντιγιέρα Βιλκαβάμπα και το μονοπάτι φτάνει σε υψόμετρο άνω των 4600 μ. κάνοντας τη διαδρομή αρκετά δύσκολη. Η ορειβασία διαρκεί 4 μέρες και κοστίζει 200-300€ με κρατήσεις να γίνονται λίγες μέρες νωρίτερα.
  3. Το μονοπάτι της ζούγκλας των Ίνκα: Αποτελεί την πιο οικονομική επιλογή και ιδανική για αρχάριους πεζοπόρους. Κοστίζει 170-300€ και προσφέρει διάφορες δραστηριότητες όπως ποδηλασία, ορειβασία, ziplining (εναέρια τροχαλία) και κανό-καγιάκ.

Κάθε σοβαρό πακέτο πεζοπορίας συμπεριλαμβάνει στην τιμή του την είσοδο στο Μάτσου Πίτσου, τη διαμονή, το φαγητό και την επιστροφή στο Κούσκο, συνήθως με τραίνο.

Λεωφορείο και Τραίνο:

Από το Κούσκο παίρνετε το λεωφορείο για το Ογιανταϊτάμπο (Ollantaytambo), διαδρομή 2 ωρών. Από εκεί παίρνετε το τραίνο προς Άγουας Καλιέντες (Aguas Calientes) διάρκειας 90  λεπτών. Έπειτα, ένα τοπικό λεωφορείο θα σας πάει στον αρχαιολογικό χώρο. Η μετακίνηση και η επιστροφή, η είσοδος στον χώρο και η ξενάγηση από πιστοποιημένους ξεναγούς μπορούν να συμπεριληφθούν σε πακέτα που ξεκινούν από 210€. Προτείνεται η κράτηση τουλάχιστον δύο ημέρες νωρίτερα, ειδικά σε τουριστική περίοδο.

Πηγές:

«Εγκυκλοπαίδεια Δομή», τομ. 18, σελ. 251-252.

Bahn, P.G. 2004. Αρχαιολογία: Οδηγός στο παρελθόν και στους θησαυρούς του κόσμου. Μετάφραση από Μ. Τσιγαρίδα. Αθήνα: Εκδόσεις Καπόν

https://whc.unesco.org/en/list/274

https://www.peruhop.com/getting-from-lima-to-machu-picchu/