Παγκόσμια κληρονομιά

Τσιτσέν Ιτζά: Η επιβλητική πολιτεία των Μάγια

Στη σημερινή πολιτεία του Γιουκατάν στο Μεξικό βρίσκεται η αρχαία πόλη Τσιτσέν Ιτζά (Chichén Itzá), τελετουργικό κέντρο του πολιτισμού των Μάγια και εμπορική και οικονομική δύναμη της περιοχής στο απόγειό της.

Τοπογραφία: Η ονομασία του σημαίνει «στόμιο του πηγαδιού των Ιτζά» και βρίσκεται στον δρόμο που ενώνει τη Μέριδα με το Βαγιαδολίδ, καταλαμβάνοντας μία έκταση 4 τ.χλμ. Η χερσόνησος του Γιουκατάν είναι γεμάτη από υπόγειες σπηλιές και υπόγεια ποτάμια και σχηματίζουν στην επιφάνεια φυσικές καταβόθρες με νερό, που θα υδροδοτούσαν τον οικισμό όλον τον χρόνο. Στο Τσιτσέν Ιτζά υπάρχουν τέσσερις ορατές, με τη σημαντικότερη να λέγεται Ιερή Καταβόθρα (Cenote Sagrado). Σύμφωνα με μεταγενέστερες της ισπανικής κατάκτησης πηγές, και ισπανικές και των Μάγια, οι προκολομβιανοί πληθυσμοί θυσίαζαν αντικείμενα και ανθρώπους στην καταβόθρα στον θεό της βροχής Chaak. Μέσα της βρέθηκαν αντικείμενα από χρυσό, νεφρίτη, κεραμικά, θυμιατά και ανθρώπινα κατάλοιπα.

Ιστορία: Η πόλη οικοδομήθηκε πιθανόν τον 6ο αι. μ.Χ. από πληθυσμούς Μάγια. Παλαιότερες θεωρίες έλεγαν ότι κατελήφθη το 987 από τους Τολτέκους, λαό του κεντρικού Μεξικού. Νεότερες έρευνες όμως δείχνουν ότι πρόκειται για πολιτιστική επιρροή, παρά κατάκτηση. Για τον λόγο αυτό ο χώρος είναι ένα αρχιτεκτονικό και καλλιτεχνικό μείγμα της τεχνοτροπίας των Μάγια και των Τολτέκων. Η πόλη γνώρισε μεγάλη άνθηση κατά τους δύο επόμενους αιώνες, αλλά ένας εμφύλιος, που ξέσπασε το 1221, και η άνοδος της πόλης Μαγιαπάν την οδήγησε σταδιακά σε παρακμή. Όταν οι Ισπανοί έφτασαν στην περιοχή τον 16ο αι. η πόλη είχε ήδη εγκαταλειφθεί από την ελίτ, αλλά ίσως να είχε συνεχιστεί η κατοίκηση από τοπικό πληθυσμό, αν όχι στην ίδια στην πόλη τότε σε κάποιο κοντινό οικισμό, ενώ η Ιερή Καταβόθρα είχε παραμείνει τόπος προσκυνήματος. Μετά την τελική κατάκτηση της χερσονήσου του Γιουκατάν από τους Ισπανούς το 1588, η πόλη χρησιμοποιήθηκε ως ράντσο βοοειδών και μόνο μετά τον 19ο αι. άρχισε να προσελκύει το ενδιαφέρον των εξερευνητών και έπειτα των αρχαιολόγων, όταν και ξεκίνησαν να ανασκάβουν, να αποκαθιστούν και να αναδεικνύουν τον χώρο.

Αρχιτεκτονική: Το τμήμα του Τσιτσέν Ιτζά της αμιγώς περιόδου των Μάγια περιλαμβάνει αρχιτεκτονικά δημιουργήματα τεχνοτροπίας πουούκ, με διακοσμημένες προσόψεις, πλούσιες σε γεωμετρικά μοτίβα φτιαγμένα σε μορφή πέτρινων μωσαϊκών. Πολύ περισσότερα είναι τα κτίσματα με επιρροές Τολτέκων, από τα οποία χαρακτηριστικό είναι ο ναός του Κουκουλκάν ή Κουετσαλκοάτλ, που ονομάστηκε Καστίγιο (Castillo) από τους Ισπανούς. Διαθέτει εννέα κλιμακωτά επίπεδα, που φτάνουν σε συνολικό ύψος 24 μ. και η άνοδος στον ναό εξασφαλίζεται χάρη σε τέσσερις κλίμακες με 365 σκαλιά, αριθμός που πιθανόν έχει συμβολικό και κοσμογονικό νόημα.

Άλλο σημαντικό αξιοθέατο  αποτελούν τα επτά γήπεδα, που χρησιμοποιούνταν για τελετουργικό παιχνίδι με μπάλα, στο οποίο οι παίκτες έπρεπε να περάσουν μια βαριά μπάλα (έως 4 κιλά) από καουτσούκ μέσα από υπερυψωμένους δακτυλίους. Το μεγαλύτερο έχει διαστάσεις 166 x 68 μ. και περιβάλλεται από ανάγλυφο τείχος. Από τα εντυπωσιακότερα γλυπτά του τείχους θεωρείται εκείνο που παριστάνει έναν παίκτη της μπάλας, που έχει μόλις αποκεφαλιστεί, ενώ το αίμα που αναπηδά από τον λαιμό του αποδίδεται συμβολικά με τη μορφή επτά φιδιών.

Το τελετουργικό κέντρο της πολιτείας ήταν τριγυρισμένο από χαμηλά οικοδομήματα και επίπεδες επιφάνειες, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζει το λεγόμενο Τσομπάντλι. Χρησιμοποιούταν ως βάση των ιερών πασσάλων, πάνω στους οποίους εκτίθεντο τα κεφάλια των θυμάτων κατά τις ανθρωποθυσίες. Εξαιρετικό κτίσμα αποτελεί και ο τάφος του Μεγάλου Ιερέα, μια τετραώροφη πυραμίδα με ιερό στην κορυφή της. Από το ιερό αυτό υπάρχει πρόσβαση σε ένα πηγάδι, που με τη σειρά του οδηγεί σε σπήλαιο κάτω από την πυραμίδα, το οποίο χρησίμευε ως τάφος.

Ανάμεσα στα ερείπια των Μάγια υψώνεται και ο πύργος, γνωστός ως Καρακόλ (=κοχλίας), λόγω της στριφογυριστής σκαλωσιάς του που οδηγεί στον πάνω όροφο. Η εσωτερική κατασκευή και ο πυργίσκος υποδηλώνουν ότι το κτίσμα αυτό ήταν αστεροσκοπείο. Άλλο σημαντικό κτίσμα αποτελεί και ο εντυπωσιακός ναός των πολεμιστών.

Η τοποθεσία έχει ανακηρυχθεί από την UNESCO ως μνημείο παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς από το 1988.

Άφιξη: Από την Αθήνα φτάνετε αεροπορικώς (με ανταπόκριση) στο Μεξικό, είτε στην Μέριδα, την πρωτεύουσα του Γιουκατάν (115 χλμ. μακριά από το Τσιτσέν Ιτζά), είτε στο παραθαλάσσιο θέρετρο Κανκούν (200 χλμ. μακριά). Η πτήση διαρκεί 16 με 20 ώρες, ανάλογα με το δρομολόγιο, και κοστίζει συνήθως από 270€ – 340€. Και από τις δύο πόλεις υπάρχουν δρομολόγια λεωφορείων προς τον αρχαιολογικό χώρο, καθώς και οργανωμένα τουρς. Ο κοντινότερος οικισμός στο Τσιτσέν Ιτζά είναι το Πιστέ, μόλις 2,5 χλμ. μακριά.

Εισιτήρια: Η τιμή εισόδου για αυτούς που δεν είναι πολίτες της Γιουκατάν ανέρχεται στα 486 πέσος (περ. 19€). Διατίθενται και online για όσους δεν επιθυμούν να σταθούν στην ουρά των εκδοτηρίων. Προσφέρονται επαγγελματίες ξεναγοί με επιπλέον χρέωση στην είσοδο για όσους επιθυμούν. Προβλέπεται να ξοδέψετε τουλάχιστον 2 με 3 ώρες μέσα στον χώρο. Η καλύτερη ώρα επίσκεψης είναι νωρίς το πρωί, προτού να καίει ο ήλιος και προσέλθουν οι μεγάλες ροές τουριστών.

Ωράριο: Ανοικτό καθημερινά 08:00 – 17:00 (τελευταία είσοδος 16:00).

Μαγαζιά: Μέσα στον χώρο υπάρχουν αρκετοί πωλητές που προσφέρουν τουριστικά σουβενίρ καθώς και το εστιατόριο «Oxtun», το οποίο προσφέρει παραδοσιακές μεξικάνικες γεύσεις. Σε μικρή απόσταση με αμάξι βρίσκονται κι άλλα εστιατόρια και καφετέριες, αλλά και ξενοδοχεία.

Πηγές:

«Εγκυκλοπαίδεια Δομή», τομ. 29, σελ. 390-391.

https://www.inah.gob.mx/zonas/146-zona-arqueologica-de-chich%C3%A9n-itz%C3%A1

https://whc.unesco.org/en/list/483/