Η νότια όψη της Καπνικαρέας Η νότια όψη της Καπνικαρέας
Μνημεία Χριστιανοσύνης

Βυζαντινή Αθήνα: Καπνικαρέα

Στην οδό Ερμού, στον εμπορικότερο δρόμο του ιστορικού κέντρου της Αθήνας, βρίσκεται ο βυζαντινός ναός του 11ου αιώνα, αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου.

Αναφέρεται ότι έχει κτιστεί στη θέση παλαιότερης εκκλησίας την οποία είχε ανεγείρει η Αιλία Ευδοκία, Αθηναία σύζυγος του αυτοκράτορα Θεοδόσιου του Μικρού. Η αρχική εκκλησία είχε χτιστεί με τη σειρά της πάνω στα θεμέλια αρχαίου ελληνικού ναού, αφιερωμένου σε γυναικεία θεότητα, πιθανότατα την Αθηνά ή την Δήμητρα. Στο ναό βρίσκονται ενσωματωμένα οικοδομικά στοιχεία όπως κίονες με ρωμαϊκά κιονόκρανα και εντοιχισμένα γλυπτά και επιγραφές.

Το όνομα της εκκλησίας θεωρείται ότι προέρχεται από αυτόν που την έκτισε, ο οποίος εισέπραττε ένα φόρο σε ακίνητα, για κάθε καμινάδα τους, στα χρόνια του Βυζαντίου, τον καπνικό φόρο. Πιο παλιά είχε το όνομα Καμουχαρέα, από το όνομα των χρυσοΰφαντων υφασμάτων (καμουχάς) τα οποία πιθανότατα έφτιαχναν σε εργαστήρια στην περιοχή.

Κατά την Τουρκοκρατία ονομαζόταν εκκλησία της Βασιλοπούλας και του Πρέντζα. Το 1834 υπήρξε σχέδιο κατεδάφισης του ναού το οποίο δεν εκτελέσθηκε με παρέμβαση του Λουδοβίκου της Βαυαρίας, του πατέρα του Όθωνα.

Το αρχικό κτίσμα είναι ο σταυροειδής ναός με τρούλο, ο οποίος στηρίζεται σε τέσσερεις κίονες με ρωμαϊκά κιονόκρανα. Κτίσθηκε τον 11ο αιώνα προς τιμή της Θεοτόκου και σε ανάμνηση της Εισόδου της στο Ναό του Κυρίου. Αργότερα στη βόρεια πλευρά του ναού προστέθηκε παρεκκλήσι με τρούλο, το οποίο τώρα τιμά τη μνήμη της Αγίας Βαρβάρας. Μεταγενέστερα στα δυτικά προστέθηκε εξωνάρθηκας με πολλές αμφικλινείς στέγες και τέσσερα μεγάλα ανοίγματα, τα οποία χωρίζονταν με κίονες.

Στη νότια πλευρά του νάρθηκα υπάρχει μικρό προστώο, το οποίο στηρίζεται σε δύο κίονες και πάνω από τη θύρα υπάρχει τόξο σε σχήμα πετάλου. Στη δυτική πλευρά είναι εντοιχισμένα γλυπτά και επιγραφές, ενώ η εικόνα της Πλατυτέρας στο Ιερό του Ναού είναι έργο του Φώτη Κόντογλου.

Εξωτερικά, έχει την επιμελή πλινθοπερίκλειστη τοιχοδομία των αθηναϊκών ναών, καθώς και τις οδοντωτές ταινίες. Το ψηφιδωτό, το οποίο βρίσκεται πάνω από την είσοδο του Ναού, είναι νεότερη κατασκευή.

Ο ναός ανήκει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών από το 1932. Τη διοικητική εποπτεία έχει η Εφορεία του Ι.Ναού, η οποία αποτελείται από Καθηγητές της Θεολογικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α. με πρόεδρο τον εκάστοτε κοσμήτορα της Σχολής.

Επικοινωνία:

Ταχυδρομική Διεύθυνση: Καπνικαρέας 10, Πλατεία Καπνικαρέας  Αθήνα

Τηλέφωνο: 210-3224462  210-727 5764

Πηγές:

https://www.uoa.gr/to_panepistimio/ypiresies_panepistimiakes_monades/kapnikarea/