Μνημεία Χριστιανοσύνης

Βυζαντινή Αθήνα: Ιερός Ναός Αγίων Ασωμάτων

Σε μικρή απόσταση από το Θησείο, στην οδό Ερμού και στην ομώνυμη πλατεία βρίσκεται ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά κτίσματα της αθηναϊκής ναοδομίας της βυζαντινής εποχής.

Ο ναός των Αγίων Ασωμάτων εκτιμάται ότι κτίσθηκε στο β’ μισό του 11ου αι., χωρίς ωστόσο να υπάρχουν σαφείς χρονολογικές αναφορές.  Πρόκειται για απλό τετρακιόνιο σταυροειδή ναό εγγεγραμμένο με αθηναϊκό τρούλο, ο οποίος στηρίζεται σε τέσσερις κίονες και αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της αθηναϊκής σχολής ναοδομίας εκείνης της περιόδου. Τα χαμηλότερα τμήματα των πλευρικών τοίχων σχηματίζονται από μεγάλες πέτρες, τοποθετημένες σε σχήμα σταυρού, χαρακτηριστικό πολλών ναών αυτής της εποχής.Τις όψεις του διακοσμούσε ζωφόρος από πήλινα πλακίδια με ανάγλυφη διακόσμηση παλαιάς αραβικής γραφής (κουφικής), δύο από τα οποία είναι εντοιχισμένα στη δυτική όψη του ναού. Ισλαμικής έμπνευσης είναι και η πεταλοειδής αψίδα πάνω από τη βόρεια είσοδο. Πρόκειται για διακοσμητικά στοιχεία που μιμούνται ανατολίτικα πρότυπα και ίσως συνδέονται με την παρουσία μικρής κοινότητας Αράβων εμπόρων στην Αθήνα.

Ανά τους αιώνες δέχτηκε πολλές μετατροπές, με αποτέλεσμα να παραμορφωθεί από τις προσθήκες. Το 1959-1960 έγιναν εργασίες αποκατάστασης και επαναφοράς του στην αρχική μορφή. Πιο συγκεκριμένα, αποκαταστάθηκε η βόρεια πόρτα του νάρθηκα με το πεταλόμορφο τόξο στα πρότυπα της Καπνικαρέας. Στην πρόσοψη εντοιχίστηκαν τα πήλινα πλακίδια που πιθανόν βρίσκονταν αρχικά στη ζωφόρο του δυτικού τοίχου. Οι προσθήκες αφαιρέθηκαν και αποκαλύφθηκαν φθαρμένες τοιχογραφίες μεταγενέστερης εποχής, πιθανόν υστεροβυζαντινών χρόνων, και στην Αγία Τράπεζα βρέθηκε μια αργυρή θήκη με ιερά λείψανα αγνώστου αγίου.

Σήμερα βρίσκεται περίπου δύο μέτρα κάτω από το επίπεδο του δρόμου και λειτουργεί ως ενοριακός ναός, εξυπηρετώντας τις λατρευτικές ανάγκες των ορθόδοξων χριστιανών της περιοχής. Ανήκει στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών της Ορθόδοξης Εκκλησίας και εορτάζει στις 8 Νοεμβρίου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τις αγγελικές δυνάμεις. Το μνημείο είναι ανοικτό καθημερινά 08:00-13:00 και την Κυριακή 07:00-13:00.

Πηγές:

Γκιολές, Ν. 2014. Βυζαντινή Ναοδομία (600-1204). Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα.

Δημητρακόπουλος, Σ. 2006. Εκκλησίες και Μοναστήρια των Αθηνών, σελ. 116-118. Αθήνα: Έκδοση "ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ".

Στίκας, Ε. 1960. Ο ναός των Αγίων Ασωμάτων «Θησείου», Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 19, 115-126.