Μνημεία Χριστιανοσύνης

Τήνος: Ιερός Ναός Ευαγγελίστριας

Σε περίοπτη θέση στη Χώρα του νησιού βρίσκεται ο Ναός της Παναγίας της Τήνου, το πρώτο αξιόλογο αρχιτεκτονικό μνημείο του απελευθερωμένου ελληνικού έθνους και δημοφιλής προορισμός Χριστιανών προσκυνητών.

Ο ναός κτίστηκε σε σημείο όπου βρέθηκε εικόνα της Παναγίας, κατά τη θρησκευτική παράδοση μετά από σχετικά οράματα της μοναχής Αγίας Πελαγίας. Η εικόνα ανακαλύφθηκε μετά από ανασκαφές στις 30 Ιανουαρίου 1823 και ενώ είχαν προηγηθεί ανασκαφές το 1822, στις οποίες που αποκαλύφθηκε ο αρχαίος ναός του Διονύσου και ο ναός του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Η είδηση της εύρεσης της εικόνας, κατά την περίοδο της ελληνικής επανάστασης θεωρήθηκε καλός οιωνός και για αυτόν τον λόγο επισκέφτηκαν το νησί ο Κολοκοτρώνης, ο Μιαούλης, ο Νικηταράς και ο Μακρυγιάννης, για να προσκυνήσουν.

Μετά την εύρεση της εικόνας ακολούθησε η οικοδόμηση της εκκλησίας. Απαιτήθηκαν μεγάλες ποσότητες μαρμάρων, οι οποίες κατά κύριο λόγο μεταφέρθηκαν από τον αρχαιολογικό χώρο της γειτονικής Δήλου. Μέχρι τα μέσα του 1832 είχε ανεγερθεί η ανατολική πτέρυγα του συγκροτήματος, το τμήμα ανατολικά του καμπαναριού και το τμήμα ανατολικά της κεντρικής εισόδου. Το σύνολο των εργασιών ανέγερσης ολοκληρώθηκε το 1880.

Αρχιτεκτονική: Ο ναός είναι ένα επιβλητικό οικοδόμημα από λευκό μάρμαρο. Ο ρυθμός του είναι τρίκλιτη βασιλική με τρούλο. Επικεφαλής της οικοδόμησης ήταν ένας σπουδαίος επιστήμονας της εποχής, ο Ευστράτιος Εμμανουήλ Καλονάρης, Τήνιος εγκατεστημένος στη Σμύρνη. Αυτός σχεδίασε τον ναό, μαζί με τα αρχικά του προσκτίσματα, το πρώτο καμπαναριό, τα αρχιτεκτονικά διακοσμήματα και διηύθυνε τις εργασίες. Ακολουθώντας τα αρχιτεκτονικά πρότυπα του νησιού και εντάσσοντας σε αυτά καινοτομίες από τη δυτική και τη μικρασιατική παράδοση, δημιούργησε ένα μοναδικό οικοδόμημα, ειδικά σχεδιασμένο να δέχεται προσκυνητές. Στα αριστερά της εισόδου από την κεντρική πύλη βρίσκεται το εικονοστάσι, στο οποίο φυλάσσεται η εικόνα της Παναγίας, η οποία είναι γεμάτη από τάματα των πιστών, όπως και παντού στο εσωτερικό. Τα τρία κλίτη διαχωρίζονται από δύο πεντάτοξες κιονοστοιχίες με τέσσερις ολόσωμες μαρμάρινες κολώνες η κάθε μία, που ξεκινούν από την πρόσοψη μέχρι το τέμπλο του ναού. Οι τρεις πόρτες της πρόσοψης, μία σε κάθε κλίτος, παρέχουν πρόσβαση στους προσκυνητές. Το τέμπλο είναι ξυλόγλυπτο, στο κατώτερο μέρος του ξύλινο επίχρυσο και στο ανώτερο γύψινο με ξύλινα διαζώματα. Ακολουθεί το σχέδιο των υψηλών μεταβυζαντινών σχεδιαστών. Κατασκευάστηκε το 1825 από τον Φραγκίσκο Καναχίλη. Το Ιερό Βήμα βρίσκεται τρεις μαρμάρινες βαθμίδες ψηλότερα από τον κυρίως ναό, στο οποίο υπάρχουν τρεις κόγχες. Η κεντρική βρίσκεται πίσω από την Αγία Τράπεζα, η ανατολική διαμορφώθηκε σε Αγία Τράπεζα προς τιμή της Ανάληψης του Κυρίου και η δυτική προς τιμή της Κοίμησης της Θεοτόκου.

Ο ναός παραμένει μέχρι σήμερα χωρίς ουσιαστικές αλλαγές, εκτός από την κύρια όψη και το καμπαναριό. Το αρχικό καμπαναριό του ναού είχε ύψος 34 μ. και τέσσερα φανάρια. Οι δυνατοί βοριάδες που επικρατούν στο νησί όμως, υποχρέωσαν στην ανακατασκευή του για λόγους ασφαλείας. Το σημερινό είναι ύψους 29 μ. και έχει διατηρήσει την αρχική λίθινη βάση του, η οποία έχει περίπου το ίδιο ύψος με τον ναό και υψώνεται σε τρία μαρμάρινα διαμερίσματα (φανάρια) για να κορυφωθεί με τον σταυρό. Κατασκευαστής του ήταν ο Ιωάννης Φιλιππότης από τον Πύργο της Τήνου, ενώ την μελέτη και την επίβλεψη την είχε ο Ακαδημαϊκός Αναστάσιος Ορλάνδος.

Ναός της Ζωοδόχου πηγής: Βρίσκεται ακριβώς κάτω από τον Ναό της Ευαγγελίστριας και πρόκειται για τον χώρο που βρέθηκε η εικόνα και πάνω στον οποίο κτίστηκε ο Ναός της Ευαγγελίστριας. Τρεις θολοσκέπαστες στοές παράλληλα συνεχόμενες αποτελούν τον κάτω ναό. Οι στοές επικοινωνούν μεταξύ τους με τοξωτά ανοίγματα (καμάρες) στους ενδιάμεσους τοίχους. Η πρώτη στοά είναι ο χώρος στον οποίο βρίσκεται το αγίασμα και είναι ο ακριβής χώρος στον οποίο βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. Η μεσαία στοά χρησιμοποιείται κυρίως για τις βαπτίσεις. Στο μέσο της βρίσκονται τα ερείπια του πρωτοχριστιανικού Ναού του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου τα οποία αποκαλύφθηκαν κατά τα ανασκαφές της Αγίας Εικόνας. Στην τρίτη στοά βρίσκεται το βαπτιστήριο των αλλοθρήσκων.

Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου: Το ΠΙΙΕΤ είναι ένα ίδρυμα με περιουσία που προέρχεται κυρίως από τα αφιερώματα των πιστών στο ναό της Παναγίας της Τήνου. Συστάθηκε τον Ιανουάριο του 1825 με τη δημοσίευση της Διαθήκης των Κτητόρων και Ιδρυτών του Προσκυνήματος. Διοικείται από επιτροπή έξι πολιτών με Πρόεδρο τον Μητροπολίτη Σύρου-Τήνου. Έχει έντονη φιλανθρωπική, θρησκευτική και κοινωνική δράση, αλλά και πολιτιστική προσφορά καθώς κατέχει σπάνιες συλλογές, θρησκευτικού και μη χαρακτήρα, φιλοξενεί μόνιμες και προσωρινές εκθέσεις και εκδηλώσεις, χρηματοδοτεί εκδόσεις και έχει ιδρύσει τη Φιλαρμονική, τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής και τη Σχολή Αγιογραφίας.

Λοιποί χώροι:

  • Παρεκκλήσιο: βρίσκεται στην εξωτερική είσοδο του συγκροτήματος όπου οι προσκυνητές μπορούν να ανάψουν τις λαμπάδες τους των οποίων η καύση απαγορεύεται στον κυρίως ναό.
  • Αίθουσα εκδηλώσεων: Στην ίδια πλευρά βρίσκεται η αίθουσα εκδηλώσεων, όπου η επιτροπή δέχεται και δεξιώνεται τους επισήμους προσκυνητές και που οργανώνονται οι επίσημες εκδηλώσεις του Ιδρύματος.
  • Γραφεία Ιδρύματος: Στην ανατολική πλευρά στον όροφο υπάρχει το γραφείο της διοικούσας επιτροπής του Ιδρύματος και συνεχόμενα με αυτό τα γραφεία τα οποία ο κάθε προσκυνητής μπορεί να ζητήσει πληροφορίες για θέματα που τον απασχολούν, να δηλώσει τις διάφορες εκκλησιαστικές ιεροπραξίες (γάμος, βάπτιση κλπ.) που επιθυμεί να τελέσει και να προσφέρει το αφιέρωμά του προς την Παναγία, λαμβάνοντας την σχετική απόδειξη παραλαβής.
  • Σταθμός Πρώτων Βοηθειών: Λειτουργεί στη βόρεια πλευρά του συγκροτήματος.
  • Εξομολογητήρια: Βρίσκονται στη δυτική πλευρά στον όροφο, όπου οι ιερείς εξομολόγοι και πνευματικοί παρέχουν στους προσκυνητές κάθε πνευματική βοήθεια είτε προετοιμάζοντάς τους στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.
  • Ξενώνες Φιλοξενίας: Υπάρχουν δωμάτια που χρησιμοποιούνται για την φιλοξενία των προσκυνητών. Για τον ίδιο λόγο υπάρχει και ξενώνας φιλοξενίας έξω από το συγκρότημα.

Εορτές:

30 Ιανουαρίου: Εορτασμός της εύρεση της εικόνας

25 Μαρτίου: Ευαγγελισμός της Θεοτόκου

23 Ιουλίου: Επέτειος οράματος της Αγίας Πελαγίας

15 Αυγούστου: Κοίμηση της Θεοτόκου

Άφιξη: Υπάρχει σύνδεση με το λιμάνι του Πειραιά με καθημερινά δρομολόγια και εισιτήρια που ξεκινούν από 32€ για απλή μετάβαση. Η μέση διάρκεια του ταξιδιού είναι 4,5 ώρες με ενδιάμεση στάση τη Σύρο. Επιπλέον, υπάρχει σύνδεση και με το λιμάνι της Ραφήνας με καθημερινά δρομολόγια και εισιτήρια που ξεκινούν από 27€ για απλή μετάβαση. Η μέση διάρκεια του ταξιδιού είναι 3 ώρες και 50 λεπτά με ενδιάμεση στάση την Άνδρο. Ο ιερός ναός της Παναγίας Ευαγγελίστριας απέχει από το λιμάνι 900 μ. (13 λεπτά πεζή).

Πηγές:

Dubisch J., 1995. In A Different Place: pilgrimage, gender and politics at a Greek island shrine. Princeton: Princeton University Press.

http://www.panagiatinou.gr/