Μνημεία Χριστιανοσύνης

Βυζαντινή Αθήνα: Παναγία Γοργοεπήκοος

Ο Ναός της Θεοτόκου Γοργοεπήκοου και Αγίου Ελευθερίου είναι μεσαιωνικός χριστιανικός ναός της Αθήνας, τα ανάγλυφα του οποίου δημιουργούν ένα μοναδικό για βυζαντινή εκκλησία διακοσμητικό αποτέλεσμα.

Ο ναός βρίσκεται στην πλατεία Μητροπόλεως, ακριβώς δίπλα στη σύγχρονη Μητρόπολη Αθηνών και είναι αφιερωμένος στην Παναγία Γοργοεπήκοο και τον Άγιο Ελευθέριο. Κατασκευάστηκε στο τέλος του 12ου  αιώνα, στα ερείπια ενός αρχαίου ναού, που ήταν αφιερωμένος στην Ειλειθυία. Το όνομα γοργοεπήκοος είναι βυζαντινή προσωνυμία της Θεοτόκου, και σημαίνει «από ψηλά σπεύδουσα και ταχεία βοήθεια».

Αρχικά ονομαζόταν «Μικρή Μητρόπολις», ήταν αφιερωμένος στην Παναγία Γοργοεπήκοο και ανήκε στην επισκοπική κατοικία της Αθήνας. Στον 17ο αιώνα ο ναός αναφέρεται και ως «Γοργοεπήκοος» και ως «Καθολικόν». Το 1841 στέγασε τη δημόσια βιβλιοθήκη της Αθήνας και από το 1863 αφιερώθηκε και στον Άγιο Ελευθέριο.

Το κτίριο είναι διαστάσεων 12,20 x 7,60 μ. Ο αρχιτεκτονικός του ρυθμός είναι τετρακιόνιος, σταυροειδής εγγεγραμμένος, με τριμερή νάρθηκα, του οποίου το κεντρικό, καμαροσκεπές τμήμα είναι ψηλότερο από τα δύο πλάγια. Οι τοίχοι του ναού είναι εξ ολοκλήρου κατασκευασμένοι από μεγάλους μαρμάρινους ακόσμητους λίθους και ανάγλυφα, που προέρχονται από αρχαία ελληνικά, ρωμαϊκά και πρώιμα Βυζαντινά μνημεία, ενώ δεν έχουν χρησιμοποιηθεί πουθενά πλίνθοι. Οι γλυπτές αναπαραστάσεις συνδυάζουν χριστιανικά και παγανιστικά στοιχεία με αρχαία ελληνική διακόσμηση. Μεταξύ των άλλων βλέπουμε μια ζωφόρο αρχαίων εορταστικών εκδηλώσεων. Ως το ύψος των παραθύρων οι πλίνθοι είναι επενδυμένοι με ακόσμητες μαρμάρινες πλάκες, ενώ τα ενενήντα συνολικά ανάγλυφα, έχουν τοποθετηθεί στο ανώτερο τμήμα των τοίχων. Ο τρούλος είναι το μόνο μέρος του ναού, οικοδομημένο με την τυπική πλινθοπερίκλειστη τοιχοδομία.

Διοικητικές Πληροφορίες:

Υπηρεσιακή Μονάδα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών

Αθήνα (Νομός Αττικής)

Ώρες Λειτουργίας: Το μνημείο είναι ανοικτό καθημερινά από τις 07:00 έως τις 20:00 (Συνεννόηση με την Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών)

Ο ναός είναι εύκολα προσβάσιμος και με τα μέσα συγκοινωνίας, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στους σταθμούς μετρό ΣΥΝΤΑΓΜΑ και ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ, 500 μ. από τον καθένα.

Πηγές:

http://odysseus.culture.gr/h/2/gh255.jsp?obj_id=1720