Άποψη του αρχαιολογικού χώρου Άποψη του αρχαιολογικού χώρου
Μνημεία Αρχαιότητας

Ακρωτήρι Θήρας: Πόλη βγαλμένη από την προϊστορία

Το Ακρωτήρι υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του Αιγαίου στα προϊστορικά χρόνια, με τις πρώτες εγκαταστάσεις να χρονολογούνται από την Ύστερη Νεολιθική Εποχή (τουλάχιστον από την 4η χιλιετία π.Χ.) και τον οικισμό να δημιουργείται ήδη από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.). Κατά τη Μέση και την Πρώιμη Ύστερη Εποχή του Χαλκού (20ος-17ος αιώνας π.Χ.) ο οικισμός αυτός επεκτάθηκε και αναδείχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα και λιμάνια του Αιγαίου.

Η μεγάλη του έκταση (περίπου 200 στρέμματα), η άριστη πολεοδομική του οργάνωση, το αποχετευτικό του δίκτυο, τα περίτεχνα πολυώροφα κτίρια του με τον έξοχο τοιχογραφικό διάκοσμο, την πλούσια επίπλωση και οικοσκευή μαρτυρούν τη μεγάλη του ανάπτυξη. Τα ποικίλα εισηγμένα προϊόντα, που βρέθηκαν μέσα στα κτίρια, δείχνουν πόσο ευρύ ήταν το πλέγμα των εξωτερικών σχέσεων του Ακρωτηρίου. Διατηρούσε στενές σχέσεις με τη Μινωική Κρήτη, αλλά βρισκόταν σε επικοινωνία και με την Ηπειρωτική Ελλάδα, τη Δωδεκάνησο, την Κύπρο, τη Συρία και την Αίγυπτο.

Η ζωή στην πόλη τελείωσε απότομα το τελευταίο τέταρτο του 17ου π.Χ. αιώνα, όταν οι κάτοικοί της αποφάσισαν να την εγκαταλείψουν εξαιτίας ισχυρών σεισμών. Η έκρηξη του ηφαιστείου ακολούθησε και τα ηφαιστειακά υλικά, που κάλυψαν την πόλη και ολόκληρο το νησί, προστάτευσαν ως σήμερα τα κτίρια και το περιεχόμενό τους, όπως έγινε και στην Πομπηία.

Στοιχεία για την κατοίκηση της θέσης κατά την προϊστορική εποχή άρχισαν να έρχονται στο φως από το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα. Οι συστηματικές όμως ανασκαφές άρχισαν εκεί το 1967 από τον καθηγητή Σπυρίδωνα Μαρινάτο υπό την αιγίδα της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας. Ο Μαρινάτος αποφάσισε να ανασκάψει στο Ακρωτήρι ελπίζοντας ότι θα επαληθεύσει μια παλιά του (και αμφιλεγόμενη) θεωρία, που είχε δημοσιεύσει από τη δεκαετία του 1930, ότι η έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας προκάλεσε την κατάρρευση του πολιτισμού της Μινωικής Κρήτης. Μετά το θάνατο του Μαρινάτου το 1974 η ανασκαφή συνεχίζεται υπό την διεύθυνση του καθηγητή Χρήστου Ντούμα.

Επάνω στα αποκαλυφθέντα μνημεία δεν γίνονται επεμβάσεις, παρά μόνον όσες απαιτούνται για τη στερέωσή τους και για τη διάσωση των ποικίλων μαρτυριών, της καταστροφής συμπεριλαμβανομένης. Ολόκληρος ο χώρος σκεπάζεται από ένα σύγχρονο στέγαστρο, το οποίο τον προστατεύει από τα φυσικά φαινόμενα.

Σημαντικότερα μνημεία και αρχιτεκτονικά σύνολα της περιοχής θεωρούνται:

Ξεστή 3: Μεγάλο τριώροφο κτίριο με 14 δωμάτια σε κάθε όροφο, που δέσποζε στην είσοδο του δυτικού λιμανιού της πόλης. Πολλά από τα δωμάτια συνδέονται μεταξύ τους με πολύθυρα και είναι τοιχογραφημένα. Τη βορειοανατολική γωνία του κτιρίου καταλαμβάνει κατασκευή, η οποία από την κρητική αρχιτεκτονική είναι γνωστή ως «Δεξαμενή Καθαρμών» και θεωρείται ιερός χώρος. Πολλά από τα διαμερίσματά της σε όλους τους ορόφους κοσμούνταν από τοιχογραφίες, κάνοντάς την έτσι το μεγαλύτερο τοιχογραφικό σύνολο στο Αιγαίο. Οι πιο ενδιαφέρουσες από τις τοιχογραφίες είναι εκείνες των Κροκοσυλλεκτριών και του Βωμού. Η πρώτη απεικονίζει τρεις γυναίκες σε αγρό με ανθισμένους κρόκους και ένα βωμό, ενώ η δεύτερη γυναίκες που μαζεύουν κρόκους και τους προσφέρουν σε καθιστή θεότητα πλαισιωμένη από πίθηκο και γρύπα. Οι αρχιτεκτονικές ιδιορρυθμίες του κτιρίου και τα θέματα των τοιχογραφιών οδηγούν στο συμπέρασμα ότι στην Ξεστή 3 τελούνταν κάποιες τελετές.

Ξεστή 4: Το κτίριο έχει ονομαστεί συμβατικά έτσι λόγω της πελεκητής τοιχοποιίας του. Είναι ένα μεγαλοπρεπές οικοδόμημα, το μεγαλύτερο που ανασκάφηκε ως τώρα, με μήκος πάνω από 20 μ. Στη δυτική του πτέρυγα ήταν τουλάχιστον τριώροφο, με το πλακόστρωτο δάπεδο να σώζεται ακόμα. Λόγω της έντονης κλίσης του εδάφους στα νοτιοανατολικά, η ανατολική πτέρυγα έχει θεμελιωθεί πάνω σε χαμηλότερη στάθμη, εξοικονομώντας έτσι έναν με δύο ορόφους. Όλες του οι όψεις είναι επενδυμένες με λαξευτούς ορθογώνιους λίθους. Τα θραύσματα των τοιχογραφιών, που ήλθαν στο φως, ανήκουν σε μία σύνθεση που στόλιζε το κλιμακοστάσιο της εισόδου και απεικονίζουν πομπή ανδρών σε φυσικό μέγεθος να ανεβαίνουν σε βαθμίδες κλίμακας. Πρόκειται πιθανότατα για δημόσιο κτίριο, όπως αποδεικνύουν το ασυνήθιστα μεγάλο του μέγεθος, η εντυπωσιακή εξωτερική του εμφάνιση και ο τοιχογραφικός του διάκοσμος. Ίσως πρόκειται για την έδρα της εξουσίας που σχεδίαζε, κατασκεύαζε και φρόντιζε για την καλή λειτουργία έργων, όπως οι λιθόστρωτοι δρόμοι και το αποχετευτικό σύστημα της πόλης.

Τομέας Β: Ο τομέας Β περιλαμβάνει πιθανότατα δύο ξεχωριστά κτίρια προσκολλημένα το ένα στο άλλο. Από τον όροφο του δυτικού κτιρίου προήλθαν οι τοιχογραφίες των Αντιλοπών και των Πυγμάχων. Από το ανατολικό κτίριο προήλθε η τοιχογραφία των Πιθήκων, μία σύνθεση με πιθήκους να σκαρφαλώνουν σε βράχους στις όχθες ενός ποταμού.

Δυτική οικία: Είναι ένα σχετικά μικρό αλλά καλά οργανωμένο κτίριο. Στο ισόγειο υπάρχουν αποθήκες τροφίμων, εργαστηριακοί χώροι, μαγειρείο και εγκατάσταση μυλωνά. Ο πρώτος όροφος καταλαμβάνεται από ένα ευρύχωρο δωμάτιο, όπου ήταν εγκατεστημένοι αργαλειοί, μία αποθήκη σκευών και τροφίμων, ένα αποχωρητήριο, και από δύο συνεχόμενους τοιχογραφημένους χώρους. Από αυτούς, ο ένας διακοσμείται με τις δύο τοιχογραφίες των Ψαράδων, την τοιχογραφία της Ιέρειας και τη διάσημη μικρογραφική ζωφόρο του Στόλου που περιτρέχει τους τέσσερις τοίχους του. Η ζωφόρος απεικονίζει ένα στόλο που επισκέπτεται παράλιες πόλεις, η τελευταία από τις οποίες ταυτίζεται με το ίδιο το Ακρωτήρι. Ο άλλος χώρος διακοσμείται με τις οκτώ τοιχογραφίες των Θαλαμίσκων Πλοίων. Πρόκειται για μία λεπτομέρεια της μικρογραφικής ζωφόρου που επαναλαμβάνεται οκτώ φορές με μικρές παραλλαγές στους τοίχους του.

Οικία των Γυναικών: Τριώροφο κτίριο, όπου στον τρίτο όροφο βρέθηκε η τοιχογραφία των Γυναικών και των Παπύρων στην οποία οφείλει και το όνομά του. Η είσοδός του βρισκόταν στη νοτιοδυτική γωνία, όπου υπάρχει και το κύριο κλιμακοστάσιο. Το δευτερεύον κλιμακοστάσιο βρίσκεται στο κέντρο περίπου του κτιρίου, σε επαφή με τον νότιο τοίχο του, μοναδικού μέχρι στιγμής για την αρχιτεκτονική του Ακρωτηρίου, τετράγωνου φωταγωγού. Από το πλήθος και το είδος των ευρημάτων συνάγεται ότι τα περισσότερα από τα δωμάτια του ισογείου και του πρώτου ορόφου λειτουργούσαν ως αποθήκες τροφίμων και σκευών καθημερινής χρήσης, καθιστώντας πιθανή τη λειτουργία του κτιρίου ως κατοικίας.

Συγκρότημα Δ: Το Συγκρότημα Δ αποτελείται από τέσσερα κτίρια. Ένα δωμάτιο του ανατολικού κτιρίου βρέθηκε διακοσμημένο με την τοιχογραφία της Άνοιξης. Εδώ ο ζωγράφος απέδωσε με ιδιαίτερη ευαισθησία ένα βραχώδες τοπίο με ανθισμένους ερυθρούς κρίνους ανάμεσα στους οποίους πετούν χελιδόνια. Στο ίδιο κτίριο βρέθηκαν πρόσφατα πινακίδες της Γραμμικής Γραφής Α. Όλα τα κτίρια του Συγκροτήματος Δ έδωσαν σπουδαία κινητά ευρήματα, όπως άφθονη εισηγμένη κεραμική και πολύτιμα λίθινα και μεταλλικά αντικείμενα.

Πλατεία Διπλών Κεράτων – Κτιριακό Συγκρότημα Δ (Ανατολική Μονάδα): Κατέχει κεντρική θέση μέσα στην πόλη και συγκροτήθηκε από τη σταδιακή προσθήκη ανεξάρτητων κτιριακών μονάδων σε αρχικό κτίριο. Την πρόσοψη της ανατολικής μονάδας επέστεφε ζεύγος κεράτων λαξευμένων σε τόφφο, από τα οποία ονομάστηκε συμβατικά η πλατεία. Μετά την έκρηξη του ηφαιστείου, ρευστή λάσπη, που μετέφερε ο χείμαρρος, κατέκλυσε τα δωμάτια. Χάρη σε αυτήν, η γνωστή «Τοιχογραφία της Άνοιξης», με τα κρίνα και τα χελιδόνια (εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο) διατηρήθηκε στη θέση της. Καλά διατηρημένα βρέθηκαν επίσης αποτυπώματα ξύλινων σκευών και επίπλων, γύψινα εκμαγεία των οποίων βρίσκονται στο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας.

Πλατεία Μυλώνος – Κτιριακό Συγκρότημα Δ (Νότια Μονάδα): Ονομάστηκε έτσι από την εγκατάσταση μύλου σε ένα από τα δωμάτια της μονάδας. Το ημιυπόγειο διέθετε μεγάλο παράθυρο προστατευόμενο από μικρό στέγαστρο, στηριγμένο στις οπές εκατέρωθεν του ανωφλίου, ενώ οι πήλινες υδρορροές λίγο ψηλότερα διοχέτευαν τα νερά του δώματος στον δρόμο. Το μέγεθος του παραθύρου και το είδος ευρημάτων υποδηλώνουν ότι το δωμάτιο λειτουργούσε ως κατάστημα διάθεσης πήλινων και λίθινων σκευών.

Οδικό δίκτυο και αποχετευτικό σύστημα: Η πόλη της τελευταίας περιόδου (α’ μισό 2ης χιλιετίας π.Χ.) διέθετε ένα πυκνό οδικό δίκτυο, με κεντρικό οδικό άξονα να τη διασχίζει από Βορρά προς Νότο. Τμήματα αυτής της αρτηρίας έχουν αποκαλυφθεί, όπως η Οδός Τελχίνων στα νότια και η Οδός Δακτύλων στα βόρεια. Μικρότεροι δρόμοι στα πλάγια συνέδεαν τα κτίρια με την κεντρική αρτηρία, ενώ ρυμίδια και στενωποί χρησίμευαν για τον φωτισμό και αερισμό των σπιτιών ή για τις ανάγκες του αποχετευτικού δικτύου. Πυκνό ήταν επίσης και στο σύστημα πλατειών, που διαμορφωνόταν μπροστά στις εισόδους των κτιρίων, για την άνετη κίνηση των υποζυγίων για να ανεφοδιάζουν τα σπίτια. Οι χώροι υγιεινής των σπιτιών συνδέθηκαν με ένα νέο αποχετευτικό δίκτυο εκείνης της περιόδου από πήλινους εντοιχισμένους σωλήνες. Αυτοί κατέληγαν σε ένα είδος σιφονιού διαμορφωμένου από λίθινες πλάκες, που δέσμευαν τις οσμές. Τα λήμματα μέσω του σιφονιού διοχετεύονταν σε μικρό βόθρο, ο οποίος συνδεόταν με τον υπόνομο κάτω από τον δρόμο.  

Ύδρευση: Η πόλη χρειαζόταν τεράστιες ποσότητες νερού για την ομαλή λειτουργία της. Νερό υφάλμυρο ή και θαλασσινό μεταφερόταν με τη βοήθεια υποζυγίων σε ασκούς και θα αρκούσε για τις ανάγκες των χώρων υγιεινής σε κάθε σπίτι και αποθηκευόταν σε πιθάρια διακοσμημένα με καλάμια. Άγνωστη, ωστόσο, παραμένει ακόμα η πηγή του πόσιμου νερού, αφού δεν έχουν βρεθεί δεξαμενές για τη συγκέντρωση του βρόχινου νερού στις στέγες των σπιτιών. Η εύρεση ενός μικρού πήλινου σωλήνα, εντελώς διαφορετικού τύπου από εκείνους των αποχετεύσεων, καθιστά πιθανή την ύπαρξη  υδραγωγείου, που έφερνε νερό από το βουνό του Προφήτη Ηλία. Ίσως το υδραγωγείο να κατέληγε στις παρυφές της πόλης σε μια κρήνη, σαν αυτήν που εικονίζεται στη Μικρογραφική Ζωφόρο της Δυτικής Οικίας, που θα εξυπηρετούσε τους κατοίκους.

Ευρήματα από τις ανασκαφές στο Ακρωτήρι εκτίθενται στο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας.

Διοικητικές Πληροφορίες:

Υπηρεσιακή Μονάδα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων

Ακρωτήρι, Θήρα (Νομός Κυκλάδων)

Τηλέφωνο: +30 22860-81939

Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Εισιτήρια: Ολόκληρο: 12€, Μειωμένο: 6€

Ενιαίο Εισιτήριο: 15€

Το ενιαίο εισιτήριο διαρκεί 3 ημέρες και αφορά Αρχαιολογικούς Χώρους και Μουσεία Θήρας: Αρχαιολογικό Χώρο Ακρωτηρίου, Αρχαιολογικό χώρο Αρχαίας Θήρας, και Αρχαιολογικό Μουσείο Προϊστορικής Θήρας. Το ενιαίο εισιτήριο μπορεί να το προμηθευθεί κανείς από τον αρχαιολογικό χώρο ή το μουσείο που θα επιλέξει να επισκεφθεί πρώτο

Ισχύει για: Ακρωτήρι Θήρας, Αρχαία Θήρα, Μουσείο Προϊστορικής Θήρας

Ώρες Λειτουργίας:

Χειμερινό (6 Νοεμβρίου - 31 Μαρτίου): Τετάρτη – Δευτέρα 08:30 - 15:30

Θερινό (15 Απριλίου - 31 Οκτωβρίου): Πέμπτη - Τρίτη 08:00 - 20:00, Τετάρτη 08:30 - 15:30

Μουσείο Προϊστορικής Θήρας: Το Μουσείο μπορεί να θεωρηθεί ως προέκταση του αρχαιολογικού χώρου του Ακρωτηρίου, αφού στεγάζει τις τοιχογραφίες αλλά και τα κινητά ευρήματα του αστικού αυτού κέντρου στην περίοδο της μεγάλης ακμής του (17ος αι. π.Χ.). Παράλληλα φιλοξενεί ευρήματα από πολλές άλλες θέσεις της Θήρας που χρονολογούνται από την 5η χιλιετία π.Χ. (Νεότερη Νεολιθική περίοδος) ως τον 17ο αι. π.Χ. και δείχνουν το πέρασμα των ποικίλων πολιτισμών από το Αιγαίο σε μια μακρά περίοδο της προϊστορίας. Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι όλα τα εκθέματα είναι σε εξαιρετική κατάσταση διατήρησης.

Η μόνιμη έκθεση του μουσείου στεγάζεται στο δεύτερο όροφο του κτιρίου (τρίτη στάθμη), εμβαδού 600 τ.μ., ενώ ο πρώτος όροφος (δεύτερη στάθμη) στεγάζει περιοδικές εκθέσεις, που παρέχουν τη δυνατότητα να ανακυκλώνεται το πολυπληθές υλικό των αποθηκών που καταλαμβάνουν το ισόγειο του κτιρίου (πρώτη στάθμη).

Διοικητικές Πληροφορίες:

Υπηρεσιακή Μονάδα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων

Φηρά, Τ.Κ. 84700, Θήρα (Νομός Κυκλάδων)

Τηλέφωνο: +30 22860 23217

Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Εισιτήρια: Ολόκληρο: 6€, Μειωμένο: 3€

Ενιαίο Εισιτήριο: 15€

Ώρες Λειτουργίας:

Χειμερινό (6 Νοεμβρίου - 31 Μαρτίου): Τετάρτη - Δευτέρα 08:30 - 15:30

Θερινό (15 Απριλίου - 31 Οκτωβρίου): Τετάρτη – Δευτέρα 08:30 - 15:30

Το Μουσείο είναι προσβάσιμο σε άτομα με ειδικές ανάγκες και βρίσκεται στο κέντρο των Φηρών, λίγα μέτρα από τον κεντρικό σταθμό ΚΤΕΛ.

Άφιξη στη Σαντορίνη: Το νησί απέχει από το λιμάνι του Πειραιά 7.30 ώρες περίπου με πλοίο γραμμής με καθημερινά δρομολόγια, και 5 ώρες περίπου με ταχύπλοο. Τα πλοία δένουν στον όρμο του Αθηνιού, από όπου υπάρχει η επιλογή για μεταφορά στο κέντρο των Φηρών με ΚΤΕΛ. Η διαδρομή διαρκεί 20 λεπτά και κοστίζει 2€. Από τα Φηρά ο αρχαιολογικός χώρος του Ακρωτηρίου απέχει 10 χλμ. περίπου και η διαδρομή με ΚΤΕΛ διαρκεί 20 λεπτά και κοστίζει 1.80€, πραγματοποιώντας 8 δρομολόγια κάθε μέρα.

Πηγές:

Εταιρεία Στήριξης Σπουδών Προϊστορικής Θήρας

http://odysseus.culture.gr/h/3/gh355.jsp?obj_id=2410

http://odysseus.culture.gr/h/1/gh155.jsp?obj_id=3325