Μνημεία Αρχαιότητας

Σαγκρί: Το τελεστήριο της Δήμητρας

Στο κεντρικό, μεγάλο κι εύφορο υψίπεδο της Νάξου, στη θέση Γύρουλας, βρίσκεται ένας μεγάλης σημασίας αρχαϊκός ναός του τύπου του τελεστηρίου, αφιερωμένος στη Δήμητρα και την Κόρη.

Χρονολογείται γύρω στο 540-530 π.Χ., δηλαδή κατά τα χρόνια της τυραννίδας του Λύγδαμη, εντάσσοντάς τον στο φιλόδοξο οικοδομικό του έργο. Πιθανώς να χρησίμευε ως τελεστήριο, δηλαδή υπόστυλη αίθουσα για συγκεντρώσεις μυστηριακών τελετών αφιερωμένες στη Δήμητρα και την Περσεφόνη, ενώ αναθήματα που βρέθηκαν υποδεικνύουν και την ταυτόχρονη λατρεία του Απόλλωνα.

Πρόκειται για ένα σχεδόν τετράγωνο κτίσμα, κατασκευασμένο εξολοκλήρου από μάρμαρο με πρόναο, δύο θύρες, εγκάρσια τοποθετημένο σηκό και 5 ιωνικούς κίονες στην πρόσοψη και τον σηκό. Οι εξωτερικές επιφάνειες των τοίχων ήταν έντονα τραχιές, ενώ οι εσωτερικές, τουλάχιστον στον πρόναο, ήταν επιχρισμένες με κονίαμα και χρώμα. Στην κορυφή των κιόνων υπήρχαν κυκλικά κιονόκρανα με ζωγραφισμένα φύλλα, ενώ για την ένωση των λίθων δεν χρησιμοποιήθηκαν σύνδεσμοι ή γόμφοι, στοιχείο παλαιότερης παράδοσης.

Η οροφή του προνάου ήταν κατασκευασμένη από μαρμάρινες δοκούς, οι οποίες καλύπτονταν με μικρότερες κάθετες δοκούς και μαρμάρινες πλάκες. Οι απολήξεις των δοκών πάνω από το επιστύλιο καλύπτονταν με οριζόντιες πλάκες, που ίσως έφεραν γραπτή ή ανάγλυφη διακόσμηση. Η στέγη ήταν σαμαρωτή και στηριζόταν σε 5 ανισοϋψείς κίονες στο εσωτερικό του σηκού. Τα μαρμάρινα κεραμίδια, πάχους 2-4 εκ. άφηναν το φως να τα διαπερνά, δημιουργώντας μια μυστηριακή ατμόσφαιρα με κλειστές τις θύρες. Ο θριγκός θα πρέπει να είχε τη συνηθισμένη κυκλαδική δομή, δηλαδή επιστύλιο, ζωφόρο πλαισιωμένη από κυμάτια και γείσο χωρίς γεισίποδες, όλα κατασκευασμένα από μάρμαρο.

Η σημασία του ναού είναι μεγάλη, καθώς το γεγονός πως είναι ολομάρμαρος, με αρκετά μεγάλο ποσοστό σωζόμενου υλικού, παρέχει μοναδικές πληροφορίες για τη δομή της μαρμάρινης στέγης και τις πρώιμες μορφές του ιωνικού ρυθμού, για τις καμπυλότητες και τις οπτικές διορθώσεις. Αυτές θα επηρεάσουν σχεδόν έναν αιώνα αργότερα την κλασική αττική αρχιτεκτονική, με παραδείγματα τα ιωνικά κτίρια της Ακρόπολης και τον Παρθενώνα.

Επιπλέον, ο ναός αυτός αποτελεί ένα από τα λίγα καλά σωζόμενα παραδείγματα τελεστηρίων, διατηρώντας και μία φάση του από την περίοδο της χριστιανικής λατρείας, όταν και μετατράπηκε σε βασιλική.

Κοντά στον ναό λειτουργεί και αρχαιολογικό μουσείο, που στεγάζει τα ευρήματα από τον αρχαιολογικό χώρο, ενώ ακριβώς δίπλα του βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη Γυρούλα.

Περιοχή Γύρουλας, 84300, Σαγκρί Νάξου. Βρίσκεται 15 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Χώρας της Νάξου, μισή ώρα περίπου με αυτοκίνητο.

Τηλ.: +30 22850 32591

E-mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Ώρες λειτουργίας:

Χειμερινό (6 Νοεμβρίου - 31 Μαρτίου 2020):

Τετάρτη – Δευτέρα 08:30 - 15:30

Θερινό (15 Απριλίου - 31 Οκτωβρίου 2020):

Τετάρτη – Δευτέρα 08:30 - 15:30

(15 Απριλίου - 31 Οκτωβρίου 2020) Τρίτη κλειστός

Είσοδος ελεύθερη

Άφιξη στη Νάξο: Η Νάξος απέχει από το λιμάνι του Πειραιά με πλοίο γραμμής περίπου 5,30 ώρες με τιμή από 34€ για απλή μετάβαση και με ταχύπλοο περίπου 4 ώρες με τιμή από 44,70€ για απλή μετάβαση. Δρομολόγια πραγματοποιούνται καθημερινά.

Πηγές:

Gruben, G. 2015. Ιερά και Ναοί των Αρχαίων Ελλήνων. Μετάφραση από Δ. Ακτσελή. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα.

http://odysseus.culture.gr/h/3/gh355.jsp?obj_id=24048