Μνημεία Αρχαιότητας

Αθήνα: Ναός Ολυμπίου Διός

Στην περιοχή του Ιλισού, ανάμεσα στην Ακρόπολη και τον ομώνυμο ποταμό, βρίσκονται τα ερείπια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, αφιερωμένος στον Ολύμπιο Δία.

Ολυμπιείο: Ο αρχαιολογικός χώρος περιλαμβάνει το ιερό του Ολυμπίου Διός, ρωμαϊκά λουτρά, κλασικές οικίες, βασιλική του 5ου αι. μ.Χ., καθώς και τμήμα του οχυρωματικού περιβόλου της πόλης, ενώ έξω από τον περιφραγμένο αρχαιολογικό χώρο βρίσκεται και η Πύλη του Αδριανού. Εκτείνεται νοτιοανατολικά της Ακρόπολης, σε έκταση 60 στρεμμάτων μεταξύ των οδών Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας στα βόρεια, Λεωφόρου Αμαλίας στα δυτικά, της οδού Αθανασίου Διάκου στα νότια και του Ομίλου Αντισφαίρισης στα ανατολικά. Τα Παριλίσσια ιερά εκτείνονται νοτίως του Ολυμπιείου, πλησίον της κοίτης του Ιλισσού ποταμού, παρά τη σημερινή οδό Αθανασίου Διάκου, από το βράχο της Ολύμπιας Γης έως την πηγή Καλλιρρόη.

Ναός του Διός: Η τοποθεσία στην οποία βρίσκεται ο ναός χρησιμοποιούταν ήδη από τα προϊστορικά χρόνια. Η ίδρυση του ιερού ανάγεται στο μυθικό Δευκαλίωνα και συνδέεται με χθόνιες θεότητες και ήρωες της αρχαίας Αθήνας. Στο α’ μισό του 6ου αι. π.Χ. κτίστηκε στο σημείο αυτό ένας ναός από ντόπιο ασβεστόλιθο, ενώ γύρω στο 515 π.Χ. άρχισε η ανοικοδόμηση ενός δίπτερου (με διπλή κιονοστοιχία) ναού μνημειακών διαστάσεων από πωρόλιθο, με εντολή του Πεισίστρατου του Νεότερου. Οι επιρροές από τους κολοσσικούς αρχαϊκούς ναούς των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και των Μικρασιατικών παραλίων ήταν σαφείς. Με την έξωση των Πεισιστρατίδων και την άνοδο της δημοκρατίας το έργο εγκαταλείφθηκε, ενώ η ανέγερσή του είχε φτάσει ως το κρηπίδωμα και τμήματα του κτιρίου ενσωματώθηκαν στο Θεμιστόκλειο τείχος. Τον 4ο αι. π.Χ. έγινε προσπάθεια συνέχισης της ανοικοδόμησης του ναού, αυτή τη φορά από πεντελικό μάρμαρο.

Το 174 π.Χ. ο βασιλιάς της Συρίας, Αντίοχος Δ’ ο Επιφανής, ο οποίος φοιτούσε στις φιλοσοφικές σχολές της Αθήνας δύο χρόνια νωρίτερα, λίγο πριν ανέβει δηλαδή στον θρόνο, χρηματοδότησε τη συνέχιση των εργασιών με νέα σχέδια του Ρωμαίου αρχιτέκτονα Cossutius. Ο ναός ακολούθησε τον αρχαϊκό προκάτοχό του, δηλαδή δίπτερος με εμβαδόν 41,8 x 108 μ. και 8 x 20 κίονες και τριπλή σειρά κιόνων στις στενές πλευρές, αλλά αυτή τη φορά με κορινθιακά κιονόκρανα αντί των παλαιότερων δωρικών.

Το 86 π.Χ. αρχιτεκτονικά μέλη του ναού μεταφέρθηκαν στη Ρώμη από τον στρατηγό Σύλλα και φαίνεται ότι άσκησαν επιρροή στην εξέλιξη του ρωμαϊκού κορινθιακού ρυθμού. Ο ναός τελικά ολοκληρώθηκε επί Αδριανού, ο οποίος μοιράστηκε τη λατρεία με τον Δία ως σύμβωμος θεός, και εγκαινιάστηκε το 131/132 μ.Χ. Μέσα στο ναό υπήρχε χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία και ανδριάντας του αυτοκράτορα, ενώ πλήθος αγαλμάτων και αναθημάτων στόλιζαν τον περίβολο. Δυστυχώς κανένα από τα γλυπτά που κοσμούσαν τον ναό δεν έχει διασωθεί.

Η ερείπωση άρχισε τον 5ο αι. μ.Χ. και συνεχίσθηκε στους επόμενους αιώνες από φυσικά αίτια ή ανθρώπινες επεμβάσεις. Στη νοτιοανατολική περιοχή του περιβόλου υπήρχε τζαμί υπαίθριου τύπου κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας και επάνω στο επιστύλιο των κιόνων της νοτιοανατολικής γωνίας του ναού μεσαιωνικό κτίσμα, ίσως παρατηρητήριο.

Από τους 104 κίονες του ναού σήμερα σώζονται οι 16, 13 από τους οποίους βρίσκονται ακέραιοι στο ανατολικό μέρος του, ενώ από τους υπόλοιπους τρεις που βρίσκονται στο δυτικό ο ένας κατέρρευσε το 1852, λόγω μιας ισχυρής καταιγίδας. Ο καθένας έχει 17 μ. ύψος, 2,6 μ. διάμετρο και βάρος περίπου 364 τόνους.

Άλλα κτίσματα του Ολυμπιείου: Εκτός από τον Ναό του Δία, στον χώρο του Ολυμπιείου, είχε ανεγερθεί στο 500 π.Χ. περίπου ένα τριμερές επίμηκες οικοδόμημα με αυλή στα νότια. Ταυτίζεται με το Δικαστήριο επί Δελφινίω, το οποίο σύμφωνα με την παράδοση είχε ιδρύσει ο Αιγέας. Επίσης, γύρω στα 450 π.Χ., οικοδομείται ένας μεγάλος πώρινος δωρικός περίπτερος ναός (αμφιδίστυλος εν παραστάσι), πιθανόν του Δελφινίου Απόλλωνα, που εγκαταλείπεται τον 3ο μ.Χ. αι. Στην εποχή του Αδριανού, κατά τον 2ο αι. μ.Χ. ανεγείρεται ρωμαϊκός ναός, δωρικού ρυθμού, μέσα σε τέμενος με κτιστό περίβολο και υπαίθριο βωμό, πιθανόν του Κρόνου και της Ρέας, ρωμαϊκό περιστύλιο ή πανελλήνιο, για τη διεξαγωγή του συνεδρίου του ιερατείου των Πανελλήνων και στον βράχο της Ολυμπίας Γης, υστερορρωμαϊκό κτίριο, πιθανόν κατοικία εξέχοντος μέλους του ιερατείου. Τον 3ο αι. μ.Χ., την εποχή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Βαλέριου, οικοδομείται το Βαλεριάνειο τείχος, πιθανόν πάνω στη διαδρομή του κλασικού Θεμιστόκλειου τείχους. Τον 4ο και 5ο αι. μ.Χ. αναπτύσσεται εκτός του τείχους εκτεταμένο υστερορρωμαϊκό νεκροταφείο. Τέλος, στον 10ο-12ο αι. μ.Χ. ακμάζει μια εκτενής βυζαντινή συνοικία με οικίες και εργαστήρια, όπως βυρσοδεψεία και ελαιοτριβείο, επάνω στα ερείπια του κλασικού ναού, με μία τουλάχιστον κεντρική οδική αρτηρία, την αποκαλούμενη Αρχαία Οδό.

Ανασκαφές στο χώρο του ναού του Δία πραγματοποιήθηκαν από τον E. Penrose από το 1883 έως το 1886 και το 1922 από τον G. Weltet. Η Ελληνική Αρχαιολογική Εταιρεία διενέργησε ανασκαφές γύρω από το ναό από το 1886 έως το 1907 ενώ ο Ιωάννης Τραυλός (αρχιτέκτων) στη δεκαετία του 1960. Ο αρχαιολόγος Ιωάννης Θρεψιάδης υπήρξε επίσης ανασκαφέας του αρχαιολογικού χώρου.

Διοικητικές Πληροφορίες:

Υπηρεσιακή Μονάδα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών

Τηλέφωνο: +30 210 9226330

Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Εισιτήρια: Ολόκληρο: 8€, Μειωμένο: 4€

Άφιξη: Ο αρχαιολογικός χώρος του Ολυμπιείου βρίσκεται 300 μ. μακριά από τον σταθμό μετρό «ΑΚΡΟΠΟΛΗ», μέσω της Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Η είσοδος στον ενιαίο χώρο του Ολυμπιείου και των Παριλισσίων Ιερών γίνεται από το φυλάκιο της Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας.

Πηγές:

Camp, J.M. 2009. Οι Αρχαιότητες της Αθήνας και της Αττικής. Μετάφραση από Μ. Κλεώπα. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα.

Gruben, G. 2015. Ιερά και Ναοί των Αρχαίων Ελλήνων. Μετάφραση από Δ. Ακτσελή. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα.

Πλάντζος, Δ. 2013. Ελληνική Τέχνη και Αρχαιολογία (1100-30 π.Χ.). Αθήνα: Εκδόσεις Καπόν.

http://odysseus.culture.gr/h/3/gh355.jsp?obj_id=2488

Για πλήρη αναπαράσταση του χώρου ακολουθήστε τον ιστότοπο:

http://ancientathens3d.com/el/olybiion-pyli-adrianou/