Μνημεία Αρχαιότητας

Αέρηδες: Το Ωρολόγιο του Ανδρονίκου Κυρρήστου

Στον σημερινό χώρο της Ρωμαϊκής Αγοράς της Αθήνας βρίσκεται ίσως ο αρχαιότερος μετεωρολογικός-ωρομετρικός σταθμός του κόσμου με τη μορφή ενός οκταγωνικού πύργου ύψους 14 μ. από πεντελικό μάρμαρο. Στο ανώτερο μέρος φέρει ανάγλυφες παραστάσεις των ανέμων, δίνοντας και τη σημερινή ονομασία «Αέρηδες» στην περιοχή.

Κάθε πλευρά έχει μήκος 3,20 μ. Στο βάθος του ανάγλυφου είναι χαραγμένα τα ονόματα των ανέμων: Βορρέας (βόρειος), Καικίας (βορειοανατολικός), Απηλιώτης (ανατολικός), Εύρος (νοτιοανατολικός), Νότος (νότιος), Λιψ (λίβας, νοτιοδυτικός), Ζέφυρος (δυτικός) και Σκίρων (βορειοδυτικός).

Ο πύργος διέθετε κωνική κεραμοσκεπή στέγη με έναν ορειχάλκινο ανεμοδείκτη στην κορυφή σε μορφή Τρίτωνα. Εγχάρακτες ακτίνες στους τοίχους λειτουργούσαν ως ηλιακό ρολόι. Στη νότια πλευρά υπήρχε ημικυλινδρικό πρόσκτισμα μικρότερου ύψους, ενώ η βορειοδυτική και βορειοανατολική πλευρά είχαν από ένα πρόπυλο με πρόσταση δύο κιόνων. Στο εσωτερικό πιθανολογείται ότι είχε διαμορφωθεί υδραυλικό ρολόι, ενώ ίχνη γαλάζιου χρώματος στον θόλο ενδεχομένως φανερώνουν τη χρήση του και ως «πλανητάριου», με σχεδιαστική αναπαράσταση του ουρανού σύμφωνα με τις αντιλήψεις της εποχής.

Η ολοκληρωμένη ερμηνεία του κτιρίου παραμένει αβέβαιη. Ωστόσο είναι προφανές πως σχετιζόταν με την ουράνια παρατήρηση και την αστρονομία, καθώς και με τη μέτρηση του χρόνου με όλες τις καινοτόμους για την εποχή μεθοδολογίες.

Αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν τον Ανδρόνικο από τη μακεδονική Κύρρο ως αρχιτέκτονα. Πρόσφατες έρευνες το χρονολογούν στο 120-100 π.Χ., με ενδεχόμενους δωρητές τους Πτολεμαίους της Αιγύπτου, καθώς υπήρξαν πάτρωνες της Αθήνας καθ’ όλη τη διάρκεια του 2ου αι. π.Χ., και υποστηρικτές των επιστημονικών καινοτομιών με κέντρο την Αλεξάνδρεια.

Ο πύργος των Ανέμων μετατράπηκε την παλαιοχριστανική εποχή σε εκκλησία ή σε βαπτιστήριο κάποιας γειτονικής εκκλησίας, ενώ στο χώρο έξω από την βορειοανατολική είσοδο υπήρχε χριστιανικό κοιμητήριο. Τον 15ο αι. το μνημείο αναφέρεται από τον Κυριακό εξ Αγκώνος ως ναός του Αιόλου, ενώ σε ταξιδιωτική περιγραφή ανώνυμου περιηγητή ως εκκλησία. Τον 18ο αι. χρησιμοποιήθηκε ως τεκές των Δερβίσηδων. Τον 19ο αι. ανασκάφηκε πλήρως από την Ελληνική Αρχαιολογική Εταιρεία, καθώς είχε θαφτεί μέχρι το μισό του ύψος τα προηγούμενα χρόνια.

Διοικητικές Πληροφορίες:

Υπηρεσιακή Μονάδα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών

Ρωμαϊκή Αγορά, Πλάκα, Αθήνα (Νομός Αττικής)

Τηλέφωνο: +30 210 3245220

Εισιτήρια: Ολόκληρο 6€, Μειωμένο 3€. Ανήκει στον Αρχαιολογικό Χώρο της Ρωμαϊκής Αγοράς Αθηνών.

Ωράριο: Δευτέρα-Παρασκευή: 08.00-15.00 Σάββατο, Κυριακή: 08:00-17:00

Άφιξη: Το μνημείο βρίσκεται 300 μ. (4 λεπτά με τα πόδια) από τον σταθμό μετρό «ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ».

Πηγές:

Πλάντζος, Δ. 2013. Ελληνική Τέχνη και Αρχαιολογία (1100-30 π.Χ.). Αθήνα: Εκδόσεις Καπόν.

http://odysseus.culture.gr/h/2/gh255.jsp?obj_id=1839