Μνημεία Αρχαιότητας

Αθήνα: Πύλη του Αδριανού

Η μνημειώδης Πύλη του Αδριανού κάλυπτε έναν αρχαίο δρόμο από το κέντρο της Αθήνας, προς ένα συγκρότημα κτιρίων στην ανατολική πλευρά της πόλης, στο οποίο συμπεριλαμβανόταν ο Ναός του Ολυμπίου Διός.

Θεωρήθηκε πως η κατασκευάστηκε για να εορταστεί η άφιξη του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Αδριανού και για να τιμηθεί για τις πολλές ευεργεσίες του στη πόλη, με την ευκαιρία της αφιέρωσης παρακείμενου ναού το 131 με 132 μ.Χ. Δεν είναι σίγουρο για το ποιος ανέθεσε την κατασκευή της πύλης, αν και είναι πιθανόν πως πολίτες της Αθήνας ή άλλοι Έλληνες ήταν υπεύθυνοι για την κατασκευή και το σχεδιασμό της.

Υπήρχαν δύο επιγραφές στην πύλη, στο επιστύλιο του κάτω επιπέδου και των δύο πλευρών, οι οποίες έχριζαν Θησέα και Αδριανό ως τους ιδρυτές της Αθήνας.

Στη βορειοδυτική πλευρά, προς την Ακρόπολη, η επιγραφή ήταν η εξής:

ΑΙΔ' ΕIΣΙΝ ΑΘΗΝΑΙ ΘΗΣΕΩΣ Η ΠΡΙΝ ΠΟΛΙΣ (Εδώ είναι η Αθήνα, η αρχαία πόλη του Θησέα)

Η επιγραφή στη νοτιοανατολική πλευρά (προς το Ναό του Ολυμπίου Διός) αναγράφει:

ΑΙΔE ΑΔΡΙΑΝΟΥ ΚΟΥΧI ΘΗΣΕΩΣ ΠΟΛΙΣ (αυτή είναι η πόλη του Αδριανού, και όχι του Θησέως)

Αν και είναι ξεκάθαρο πως οι επιγραφές τιμούσαν τον Αδριανό, παραμένει αβέβαιο αν αναφέρονται στην πόλη ως μία ή αν χωρίζουν τη πόλη σε δύο τμήματα (την παλαιά και την καινούρια). Η αρχική ιδέα, πάντως, πως η πύλη βρισκόταν πάνω στο αρχαίο τείχος της πόλης, και χώριζε τα παλαιά με τα νέα τμήματα της πόλης, έχει αποδειχθεί ως εσφαλμένη από επιπλέον ανασκαφές. Η πύλη βρίσκεται 325 μ. νοτιοανατολικά της Ακρόπολης.

Αρχιτεκτονική: Ολόκληρο το μνημείο είναι κατασκευασμένο από πεντελικό μάρμαρο, χαμηλότερης ποιότητας και με περισσότερα εγκλείσματα από αυτό που χρησιμοποιήθηκε στα καλύτερα αθηναϊκά κτίρια. Η πύλη κατασκευάστηκε χωρίς τη χρήση τσιμέντου ή κονιάματος μαρμάρου, και χρησιμοποιήθηκαν σφιγκτήρες για τη σύνδεση των λίθων. Έχει ύψος 18 μ., μήκος 13,5 μ. και πλάτος 2,3 μ. Ο σχεδιασμός της είναι πλήρως συμμετρικός και από τις δύο πλευρές. Το κάτω μέρος μιμείται τις ρωμαϊκές θριαμβικές αψίδες, ενώ το πάνω μέρος τα αρχαιοελληνικά πρόπυλα.

Το μονότοξο πέρασμα στο κάτω επίπεδο έχει μήκος 6,5 μ. και υποστηρίζεται από τετράπλευρες στήλες με κιονόκρανα κορινθιακού ρυθμού. Παρόμοιες, αλλά ψηλότερες, στήλες βρίσκονται στις εξωτερικές γωνίες του κάτω επιπέδου. Ο χώρος μεταξύ των εξωτερικών στηλών και του τοξωτού ανοίγματος ήταν γεμισμένος με τετράγωνους λίθους με σχεδιασμένες άκρες για να δοθεί έμφαση στο σχεδιασμό. Σε κάθε πλευρά του κεντρικού περάσματος υπήρχε ένας κίονας κορινθιακού ρυθμού πάνω σε μια υψωμένη βάση που προεξείχε από το κέντρο του τοίχου. Το κάτω επίπεδο στέφθηκε με επιστύλιο ιωνικού ρυθμού. Το άνω τμήμα της πύλης (το υπερώο) ήταν συντιθέμενο από μια σειρά κιόνων κορινθιακού ρυθμού και στήλες χώριζαν το χώρο σε τρία ορθογώνια ανοίγματα. Καθένα από τα εξωτερικά ανοίγματα είχε στεφθεί με περιστύλιο ιωνικού ρυθμού, καλυμμένο επίσης με προεξέχον γείσο. Το κεντρικό άνοιγμα ήταν διέθετε παραστάδες με ημικίονες κορινθιακού ρυθμού, οι οποίοι υποστήριζαν τριγωνικό αέτωμα. Το κεντρικό άνοιγμα του άνω επιπέδου ήταν αρχικά κλεισμένο με ένα λεπτό επίπεδο μαρμάρου, πάχους περίπου 7 εκατοστών.

Συντήρηση: Το 1778 η πύλη ενσωματώθηκε στο ανατολικό τμήμα του τούρκικου τείχους της πόλης της Αθήνας («τείχος του Χασεκή») και έγινε γνωστή ως «πόρτα της βασιλοπούλας» ή «καμαρόπορτα».

Την περίοδο όπου η πύλη καταγράφηκε αρχιτεκτονικά από τους Τζέιμς Στούαρτ και Νίκολας Ρεβέττ, στα μέσα του 18ου αι., η βάση της πύλης ήταν κατά 1 μ. θαμμένη στο έδαφος. Σήμερα, αν και απουσιάζουν οι κίονες του κάτω επιπέδου, η πύλη διατηρείται σε ολόκληρη την έκταση της και υψώνεται πάνω από τη σύγχρονη Λεωφόρο Βασιλίσσης Αμαλίας. Τις τελευταίες δεκαετίες η ατμοσφαιρική ρύπανση επιβαρύνει το μνημείο, με εκτεταμένο αποχρωματισμό του μαρμάρου και υποβάθμιση των επιγραφών.

Διοικητικές Πληροφορίες:

Υπηρεσιακή Μονάδα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών

Η πύλη βρίσκεται 300 μ. από τον σταθμό μετρό «ΑΚΡΟΠΟΛΗ».

Πηγές:

Adams, A. 1989. "The Arch of Hadrian at Athens" in The Greek Renaissance in the Roman Empire, επιμ. S. Walker και A. Cameron, Λονδίνο, σσ. 10–15.

Willers, Dietrich. 1990. "Hadrians panhellenisches Programm: Archäologische Beiträge zur Neugestaltung Athens durch Hadrian". Steiner AG: Βασιλεία.

http://odysseus.culture.gr/h/2/gh255.jsp?obj_id=1794