Μνημεία Αρχαιότητας

Λόφος Φιλοπάππου: Περίπατος με θέα στην Ακρόπολη

Νοτιοδυτικά της Ακρόπολης βρίσκεται ο Λόφος Φιλοπάππου ή Λόφος Μουσών. Στην κορυφή του υπάρχει το μνημείο Φιλοπάππου, που στήθηκε κατά την Ρωμαϊκή περίοδο και έδωσε το όνομά του στον λόφο.

Η παλαιότερη ονομασία «λόφος Σέγγιο» χρονολογείται από την εποχή της Φραγκοκρατίας και διατηρήθηκε μέχρι τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Η ετυμολογία της ονομασίας προέρχεται από την ιταλική λέξη segno (= σινιάλο, σήμα), ίσως επειδή επί Φραγκοκρατίας υπήρχε στη νότια προβολή της κορυφής του λόφου είδος σηματογραφικού σταθμού που λάμβανε και μετέδιδε σήματα και πληροφορίες με άλλους πύργους παρατηρητήρια, κατά μήκος ακτών και νήσων του Σαρωνικού, που αφορούσαν κυρίως εμφάνιση στόλων ή πειρατικών πλοίων.

Το μνημείο του Φιλοπάππου χρονολογείται στο 114-116 μ.Χ. και κτίσθηκε από τους Αθηναίους προς τιμήν του μεγάλου ευεργέτη της πόλης των Αθηνών, εξόριστου ηγεμόνα της Κομμαγηνής, Ιουλίου Αντιόχου Φιλοπάππου. Εκείνος είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα και έγινε Αθηναίος πολίτης αναλαμβάνοντας δημόσια και θρησκευτικά αξιώματα. Σύμφωνα με τον Παυσανία το μνημείο κτίσθηκε στην ίδια θέση όπου παλαιότερα είχε ταφεί ο Μουσαίος. Tο μνημείο αυτό έφερε νεκρικό θάλαμο ύψους 9 μ. και εμβαδού 7x5 μ. Η είσοδος στο θάλαμο αυτόν γινόταν από κλίμακα της νοτιοδυτικής πλευράς του μνημείου, και απέναντι από την είσοδό του υπήρχε η σαρκοφάγος του Φιλοππάπου. Συνεπώς το μνημείο αυτό είχε τον χαρακτήρα Μαυσωλείου και όχι απλού μνημείου όπως καθιερώθηκε να λέγεται. Από τις τέσσερις πλευρές του Μαυσωλείου αυτού σώζεται σήμερα μόνο η βορειοανατολική, στην εξωτερική πλευρά της οποίας φέρεται φιλοτεχνημένη ανάγλυφα μια από τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής του Φιλοπάππου. Πάνω δε από την ανάγλυφη αυτή παράσταση που παρουσιάζει τον Φιλόπαππο σε τέθριππο άρμα με ακολουθία ραβδούχων είχαν τοποθετηθεί σε ισάριθμες κόγχες τρεις ανδριάντες. Ο κεντρικός ανδριάντας παρουσιάζει τον Φιλόπαππο καθήμενο να θαυμάζει την ευρισκόμενη στον απέναντι λόφο Ακρόπολη των Αθηνών, που ακριβώς πίσω του ήταν ο νεκρικός θάλαμος με την σαρκοφάγο.

Οι συνολικές διαστάσεις του μνημείου ήταν 9,80 x 9,30 μ., συμπεριλαμβανομένου του ταφικού θαλάμου και είναι κτισμένο από λευκό πεντελικό μάρμαρο σε βάθρο ύψους 3,08 μ. από πωρόλιθο επενδυμένο με πλάκες μαρμάρου από τον Υμηττό. Η βόρεια πλευρά που είναι ορατή από την Ακρόπολη ήταν η πρόσοψη του μνημείου και είχε πλούσιο αρχιτεκτονικό διάκοσμο. Το μνημείο σωζόταν μέχρι τα μέσα του 15ου αιώνα, όταν ο Κυριακός Αγκωνίτης αντέγραψε τις πέντε επιγραφές της πρόσοψης. Οι τρεις που είναι χαραγμένες κάτω από τα αγάλματα, δίνουν τα ονόματα των απεικονιζόμενων προσώπων. Η κεντρική μορφή ήταν ο Φιλόπαππος, γιος του Επιφάνους, αριστερά ο Αντίοχος, γιος του βασιλέα Ιουλίου Αντιόχου Φιλoπάππου, και δεξιά ο βασιλιάς Σέλευκος Νικάτωρ, γιος του Αντιόχου.

Ανασκαφές στην περιοχή του μνημείου πραγματοποιήθηκαν το 1898 και τον επόμενο χρόνο έγιναν εργασίες συντήρησης. Το 1940 πραγματοποιήθηκε συμπληρωματική διερευνητική ανασκαφή από τους Η. Α. Thompson και Ι. Τραυλό. Σύμφωνα με νεότερες έρευνες διαπιστώθηκε ότι αρχιτεκτονικά μέλη από την ανωδομή του μνημείου χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή του Μιναρέ στον Παρθενώνα.

Στον χώρο του λόφου βρίσκονται και τα ερείπια του αρχαίου κτιρίου, που σήμερα είναι γνωστά ως Φυλακές Σωκράτους. Έλαβε την ονομασία του από τον Σωκράτη, λόγω της πεποίθησης ότι σε αυτό το σημείο είχε φυλακιστεί ο αρχαίος φιλόσοφος, κάτι που ωστόσο είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί από την αρχαιολογική έρευνα. Σύμφωνα με διάφορα περιηγητικά κείμενα των Αθηνών, ο χώρος εξυπηρετούσε και ως λουτρά.

Διοικητικές Πληροφορίες:

Υπηρεσιακή Μονάδα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών

Αθήνα (Νομός Αττικής)

Λειτουργεί ως υπαίθριο μνημείο και παραμένει διαρκώς ανοιχτό.

Άφιξη: Το μνημείο στην κορυφή του λόφου βρίσκεται 1,3 χλμ. μακριά από τον σταθμό μετρό «ΑΚΡΟΠΟΛΗ», μέσω της Διονυσίου Αρεοπαγίτου.

Πηγές:

http://odysseus.culture.gr/h/2/gh255.jsp?obj_id=892