Μνημεία Αρχαιότητας

Βουλιαγμένη: Ναός Απόλλωνα Ζωστήρα

Στο στενό κομμάτι γης, που συνδέει τη χερσόνησο της Βουλιαγμένης (την αρχαία Ζωστήρα άκρα) με την ακτή, βρίσκονται τα κατάλοιπα ενός σημαντικού ιερού, το οποίο άνηκε στον αρχαίο δήμο Αιξωνής και ήταν αφιερωμένο στον Απόλλωνα Ζωστήρα.

Στο ιερό, το οποίο φαίνεται πως υπήρχε ήδη από τον 6ο αι. π.Χ., λατρευόταν ο Απόλλωνας μαζί με την Άρτεμη και τη μητέρα τους, Λητώ, η οποία λέγεται πως είχε λύσει σε εκείνο το σημείο τον επίχρυσο ζωστήρα της προτού γεννήσει τους δύο θεούς στη Δήλο, καταδιωκόμενη από την οργισμένη Ήρα.

Ο ναός ήταν ένα απλό δωμάτιο-σηκός, συνολικών διαστάσεων 10,80 x 6,00 μ. Το δάπεδο του ναού αποτελείται από μεγάλες λεπτές ορθογώνιες πλάκες. Στο εσωτερικό του βρέθηκαν βάθρα για τα τρία λατρευτικά αγάλματα, μία μαρμάρινη τράπεζα προσφορών και ένας μαρμάρινος θρόνος για τον ιερέα. Τον ναό περιέβαλλαν τέσσερις κίονες στις στενές πλευρές και έξι κίονες κατά μήκος των μακρών, 16 συνολικά. Οι αρράβδωτοι αυτοί κίονες, πιθανόν δωρικού ρυθμού, στηρίζονταν σε ξεχωριστές πλίνθους και όχι σε συνεχή στυλοβάτη και θυμίζουν αρχιτεκτονική Κυκλάδων. Οι τοίχοι του σηκού, τουλάχιστον από ένα ύψος, είχαν επίχρισμα, ίσως ερυθρού χρώματος.

Στην ανατολική πλευρά, μπροστά από τον ναό, έστεκαν δύο ενεπίγραφοι μαρμάρινοι ιωνικοί κίονες, πάνω σε βαθμιδωτές βάσεις διαστάσεων 4,25 x 2,25 μ., που στήριζαν πιθανόν αναθηματικά αγάλματα.

Κατά τη διάρκεια των επισκευών του 4ου αι. π.Χ. από τον ιερέα Πολύστρατο, προστέθηκε ο μαρμάρινος βωμός στο εσωτερικό του σηκού και η νέα κεράμωση, που αντικατέστησε την αρχαϊκή.

Κοντά στον ναό βρέθηκε μια ιδιωτική οικία, που ήταν σε χρήση κατά τη διάρκεια του 5ου και του 4ου αι. π.Χ. Μια αποσπασματική επιγραφή και ένα αγγείο με εγχάρακτη επιγραφή υποδηλώνουν πως το κτίσμα πιθανώς άνηκε στον ιερέα του ναού. Τα μολύβδινα βάρη για δίχτυα, που βρέθηκαν εκεί, υποδηλώνουν πως ο ιερέας ίσως να συμπλήρωνε το εισόδημά του με το ψάρεμα.  

Ο Ναός του Απόλλωνα Ζωστήρα ήταν ο πλέον γνωστός ναός στον δήμο των Αιξωνίδων Αλών και σε αυτόν διεξάγονταν και τα Ζωστήρια, η ετήσια εορτή των Αλαιέων, ενώ ο ναός είχε εμβέλεια σε όλη την αρχαία Αττική, αλλά και απευθείας επικοινωνία με το μεγάλο ιερό της Δήλου.

Κατά τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου δέχτηκε ορισμένες επισκευές, οι τοίχοι του σηκού επεκτάθηκαν και ο ναός μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία.

Ο ναός αποκαλύφθηκε το 1924, όταν παιδιά από το Ορφανοτροφείο της Βουλιαγμένης έπαιζαν στην ακτή, η οποία σήμερα είναι γνωστή ως η Ακτή του Αστέρα Βουλιαγμένης (Astir Beach). Η τοποθεσία του ναού βρίσκεται στο πίσω μέρος της παραλίας και περιβάλλεται από γκαζόν και θάμνους. Ο ναός είναι σχεδόν στο επίπεδο της θάλασσας και έτσι, συχνά κατά το παρελθόν, πλημμύριζε με νερά βρόχινα ή της θάλασσας, εκτός από τους καλοκαιρινούς μήνες.

Οι πρώτες ανασκαφές έγιναν από τους αρχαιολόγους Κωνσταντίνο Κουρουνιώτη και Μ. Πιττίδη, από το 1926 έως το 1927 και επιβεβαίωσαν τις αναφορές στις αρχαίες φιλολογικές πηγές: Ο Παυσανίας αναφέρει ότι αυτή ήταν η θέση του πιο σημαντικού ιερού του δήμου των Αλών Αιξωνίδων (αρχ. Ἁλαὶ Αἰξωνίδες), της περιοχής με τις φυσικές αλυκές της Αιξωνής, από την λέξη «Αλαί», η οποία αναφερόταν στις παραθαλάσσιες περιοχές, στις οποίες υπήρχαν φυσικές «αλυκίδες» (= αλυκές), σε αντιδιαστολή με τις τεχνικές δεξαμενές (λάκκους) συλλογής άλατος, που ονομάζονταν αλοπήγια. Ο αρχαίος δήμος των Αλών Αιξωνίδων, ο οποίος βρισκόταν μεταξύ των δήμων της Αιξωνής και του Αναγυρούντος, περιλάμβανε τις τοποθεσίες, στις οποίες σήμερα βρίσκονται οι σύγχρονες περιοχές της Βούλας και της Βουλιαγμένης.

Πρόσβαση: Ο ναός βρίσκεται στο πολυτελές σύμπλεγμα της πλαζ του Αστέρα Βουλιαγμένης, που απέχει από το κέντρο της Αθήνας 20,6 χλμ. μέσω Λεωφόρου Βουλιαγμένης και 24,8 χλμ. μέσω Λεωφόρου Ποσειδώνος. Η διαδρομή διαρκεί 30 λεπτά περίπου. Σε αυτήν καταλήγουν και η λεωφορειακές γραμμές 117, 122 και 122Θ, με κοντινότερο σταθμό μετρό το «Ελληνικό».

Η είσοδος σε αυτήν, όπως είχε διαμορφωθεί την προηγούμενη θερινή περίοδο, είχε κόστος για τα Σαββατοκύριακα 80€ για ένα σετ (δύο ξαπλώστρες – μία ομπρέλα), ενώ δεν προβλέπεται διαφορετική τιμή εισόδου για μεμονωμένα άτομα. Η είσοδος για τα παιδιά από 4-12 ετών είναι 20€. Τις καθημερινές, η τιμή του σετ είναι 50€ ενώ για τα παιδιά 4-12 ετών η είσοδος κοστίζει 12,5€.

Πηγές:

Camp, J.M. 2009. Οι Αρχαιότητες της Αθήνας και της Αττικής. Μετάφραση από Μ. Κλεώπα. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα.

https://ancientathens3d.com/el/apollozostergr/

https://astir.gr/