Η εξωτερική όψη της Στοάς του Αττάλου Η εξωτερική όψη της Στοάς του Αττάλου
Μνημεία Αρχαιότητας

Ελληνιστική Αθήνα: Οι Περγαμηνές Στοές

Από τις τελευταίες δεκαετίες του 3ου αι. π.Χ. η Αθήνα μετατράπηκε από μια πόλη σε παρακμή σε πόλο έλξης των ελληνιστικών βασιλέων, οι οποίοι επεδίωκαν να συνδέσουν το όνομά τους με την λαμπρή αθηναϊκή παράδοση των κλασικών χρόνων. Στο πλαίσιο αυτό του ανταγωνισμού των βασιλικών οίκων μέσω ευεργεσιών, οι Ατταλίδες της Περγάμου συνέδεσαν το όνομά τους με δύο στοές-ορόσημα της πόλης.  

Οι Ατταλίδες θεωρούσαν τους εαυτούς τους συνεχιστές της κλασικής παράδοσης. Σε σειρά από σκληρές μάχες υπέταξαν τους Γαλάτες που είχαν περάσει στη Μικρά Ασία το 279/8 π.Χ., συγκρίνοντας την επιτυχία τους με την νίκη των Αθηναίων επί των Περσών 200 χρόνια πριν. Αγάλματα που απεικονίζουν ηττημένους Γαλάτες είχαν στηθεί εκτός από την Πέργαμο και στην Ακρόπολη των Αθηνών.

Στοά του Ευμένους: Τον Άτταλο Α’ διαδέχθηκε στον θρόνο το 197 π.Χ. ο γιος του, Ευμένης Β’, που επέδειξε ίδια φιλική συμπεριφορά προς τους Αθηναίους. Στη Νότια Κλιτύ της Ακρόπολης, δυτικά ακριβώς από το θέατρο του Διονύσου, ο Ευμένης έκτισε μια μεγάλη στοά, γύρω στο 160 π.Χ., μήκους 163-190 μ. και πλάτους 17,65 μ., που θα προστάτευε από τις καιρικές συνθήκες τους χιλιάδες θεατές. Πίσω από τη στοά κατασκευάστηκε ένας μεγάλος αναλημματικός τοίχος, αθέατος από μπροστά, που ενισχύθηκε με αντερείσματα συνδεδεμένα στο πάνω μέρος με αψίδες. Η στοά ήταν διώροφη, με διπλές κιονοστοιχίες και στους δύο ορόφους. Στην πρόσοψη του υπογείου χρησιμοποιήθηκε ο δωρικός ρυθμός, ενώ στο εσωτερικό ο ιωνικός. Στον όροφο, η πρόσοψη διαμορφώθηκε με αμφικίονες ιωνικού ρυθμού, που συνδέονταν με θωράκια στο κάτω μέρος. Η εσωτερική κιονοστοιχία του ορόφου έφερε περγαμηνά κιονόκρανα, τύπος που ήταν διαδομένος στη βορειοδυτική Μικρά Ασία κατά την Αρχαϊκή εποχή και έγινε πάλι δημοφιλής κατά την Ελληνιστική στην Πέργαμο και στις περιοχές υπό τον έλεγχό της. Άλλα στοιχεία που τη συνδέουν με την Πέργαμο είναι το γείσο μεταξύ των ορόφων, που, όπως και τα περγαμηνά κιονόκρανα, είναι κατασκευασμένο από χονδρόκοκκο γκρίζο μάρμαρο της περιοχής της Περγάμου, καθώς και τα χαρακτηριστικά περγαμηνά τεκτονικά σημεία, τα οποία φανερώνουν ότι οι λίθοι για την κατασκευή της στοάς λαξεύτηκαν στην Πέργαμο και μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα, έτοιμοι για τοποθέτηση. Γύρω στο 160 μ.Χ. ένα μέρος της κατεδαφίστηκε για την ανέγερση του Ηρώδειου, με το οποίο συνδέθηκε λειτουργικά. Η στοά ήταν σε χρήση μέχρι τον 3ο αι. μ.Χ., οπότε καταστράφηκε και το υλικό της χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του υστερορρωμαϊκού τείχους. Στα μέσα του 13ου αι. μ.Χ., ο βόρειος αναλημματικός τοίχος της στοάς ενσωματώθηκε στο τείχος του Ριζοκάστρου, που κτίσθηκε γύρω από την ρίζα του βράχου της Ακρόπολης.

Τα ερείπια της Στοάς του Ευμένους αποκαλύφθηκαν πλήρως από την Αρχαιολογική Εταιρεία το 1877-78. Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται από την Α' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων εργασίες διευθέτησης του πλούσιου θραυσματικού υλικού της Στοάς, καθώς και ταυτίσεις και συγκολλήσεις των διαφόρων αρχιτεκτονικών μελών της. Στο πλαίσιο της διδακτικής αποκατάστασης τμημάτων του κτιρίου έχει ήδη αποκατασταθεί ένας κίονας που προέρχεται από την εσωτερική κιονοστοιχία του ορόφου του μνημείου και φέρει ένα από τα σωζόμενα κιονόκρανα περγαμηνού τύπου.

Εκτός από τη στοά, ο Ευμένης κατασκεύασε και ένα βάθρο ύψους σχεδόν 9 μέτρων, έξω ακριβώς από τα Προπύλαια, από μάρμαρο Υμηττού. Πάνω σε αυτό θα ήταν τοποθετημένο άγαλμα κάποιου Περγαμηνού δυνάστη και αργότερα, στα Ρωμαϊκά χρόνια, τοποθετήθηκε άγαλμα του στρατηγού Αγρίππα.

Στοά του Αττάλου: Ο αδελφός του Ευμένους, Άτταλος Β’, σπούδασε στην Αθήνα κοντά στον φιλόσοφο Καρνεάδη και όταν ανέβηκε στον θρόνο το 159 π.Χ. δώρισε κι αυτός μια στοά στους Αθηναίους, όπως δηλώνεται σε επιγραφή της έξω κιονοστοιχίας, η οποία διατηρείται αποσπασματικά: «ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΑΤΤΑΛΟΣ ΑΤΤΑΛΟΥ ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΙΣΣΗΣ ΑΠΟΛΩΝΙΔΟΣ». Η στοά του βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της Αγοράς και αποτελούσε το σημαντικότερο εμπορικό οικοδόμημα της Αθήνας. Διέθετε ίδια διάταξη κιονοστοιχιών με τη Στοά του Ευμένους: στην πρόσοψη του υπογείου δωρικοί κίονες, ενώ στο εσωτερικό ιωνικοί. Στον όροφο, κίονες ιωνικού ρυθμού, που συνδέονταν με θωράκια στο κάτω μέρος και εσωτερικά κίονες με περγαμηνά κιονόκρανα. Εδώ όμως, όλα τα υλικά κατασκευής είναι αθηναϊκής προέλευσης: ασβεστόλιθοι για τους τοίχους και μάρμαρα από τον Υμηττό και την Πεντέλη για την ανωδομή. Άλλη μια διαφορά είναι η ύπαρξη καταστημάτων, 21 σε κάθε όροφο, αποτελώντας αν όχι το πρώτο, σίγουρα από τα πρώτα και μεγαλύτερα εμπορικά κέντρα της αρχαιότητας, με τη σύγχρονη έννοια του όρου.  

Καταστράφηκε από τους Ερούλους το 267 μ.Χ. και ενσωματώθηκε στο Υστερορρωμαϊκό τείχος της Αθήνας. Επί Φραγκοκρατίας και Τουρκοκρατίας η Στοά χρησίμευσε ως οχύρωμα. Οι δε λίθοι των τοίχων της χρησιμοποιήθηκαν μαζί με άλλους λίθους για την ανέγερση δύο φράγκικων πύργων κοντά και πριν από τα Προπύλαια της Ακρόπολης των οποίων σώζονται ερείπια. Ο ένας μάλιστα από αυτούς τους πύργους (ΝΔ) χρησιμοποιήθηκε από τους τότε Αθηναίους ως χριστιανικός ναός με το όνομα της Παναγίας της Πυργιωτίσσης.

Η αναστήλωση της Στοάς πραγματοποιήθηκε μεταξύ των ετών 1953-1956 από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών, βασίσθηκε στις μελέτες του αρχιτέκτονα Ιωάννη Τραυλού, και υλοποιήθηκε χάρη στη δωρεά του John D. Rockefeller Jr. Σήμερα, η Στοά λειτουργεί ως μουσείο, στο οποίο εκτίθενται τα ευρήματα από τις ανασκαφές του χώρου της Αρχαίας Αγοράς.

Διοικητικές Πληροφορίες:

Υπηρεσιακή Μονάδα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών

Αθήνα (Νομός Αττικής)

Τηλέφωνο: +30 210 3224625

Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Διεύθυνση Στοάς Αττάλου: Αδριανού 24

Εισιτήρια (Νότια Κλιτύς): Ολόκληρο: €20, Μειωμένο: €10

Ισχύει για τον αρχαιολογικό χώρο Ακρόπολης και Κλιτύων, όπου βρίσκεται η Στοά του Ευμένους.

Εισιτήρια διατίθενται στα εκδοτήρια εισιτηρίων καθώς και στο διαδίκτυο.

Από 1 Νοεμβρίου έως και 31 Μαρτίου εκάστου έτους, ισχύει μειωμένη τιμή αποκλειστικά για τα μεμονωμένα εισιτήρια για όλους τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία που ανήκουν στο Δημόσιο.

Εισιτήρια (Στοά Αττάλου): Ολόκληρο: €8, Μειωμένο: €4 (Αρχαία Αγορά)

Ενιαίο Εισιτήριο: Ολόκληρο: €30

Ισχύει για: Ακρόπολη Αθηνών, Αρχαία Αγορά Αθηνών - Άρειος Πάγος, Αρχαιολογικό Μουσείο Κεραμεικού, Αρχαιολογικός Χώρος Λυκείου, Βιβλιοθήκη Αδριανού, Βόρεια κλιτύς Ακροπόλεως Αθηνών, Κεραμεικός, Μουσείο Αρχαίας Αγοράς Αθηνών, Νότια Κλιτύς Ακροπόλεως Αθηνών, Ολυμπιείο, Ρωμαϊκή Αγορά Αθηνών. Η διάρκεια του εισιτηρίου είναι 5 ημέρες.

Για την υπηρεσία ηλεκτρονικής αγοράς εισιτηρίων μέσω διαδικτύου (e-ticketing) για τον αρχαιολογικό χώρο Ακρόπολης και Κλιτύων, επισκεφτείτε την ηλεκτρονική διεύθυνση: www.etickets.tap.gr

Πρόσβαση στους αρχαιολογικούς χώρους:

Νότια Κλιτύς:

  1. ΜΕΤΡΟ (σταθμός Ακρόπολη) και στη συνέχεια πεζή από τον πεζόδρομο Διονυσίου Αρεοπαγίτου (είσοδος Ν. Κλιτύος).
  2. Με τον ηλεκτρικό (σταθμός Μοναστηράκι) και στην συνέχεια πεζή από οδό Θεωρίας και Πανός στην Πλάκα (είσοδος Β. Κλιτύος).
  3. Με λεωφορείο 230, 550, τρόλλεϋ 2, 4,11, 12, και τραμ.

Αρχαία Αγορά:

  1. ΜΕΤΡΟ: στάση "Μοναστηράκι"
  2. Ηλεκτρικός Σιδηρόδρομος: στάσεις "Μοναστηράκι", "Θησείο"
  3. Μπλε λεωφορεία (ΕΘΕΛ-ΟΑΣΑ): 025 (Προφήτης Δανιήλ-Ιπποκράτους), 026 (Βοτανικός-Ιπποκράτους), 027 (Ορφέως-Ιπποκράτους), στάση: Πλ. Μοναστηρακίου.

Προβλέπεται η πρόσβαση για ΑΜΕΑ και στους δύο αρχαιολογικούς χώρους.

Πηγές:

Camp, J.M. 2009. Οι Αρχαιότητες της Αθήνας και της Αττικής. Μετάφραση από Μ. Κλεώπα. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα.

Πλάντζος, Δ. 2013. Ελληνική Τέχνη και Αρχαιολογία (1100-30 π.Χ.). Αθήνα: Εκδόσεις Καπόν.

http://odysseus.culture.gr/h/3/gh355.jsp?obj_id=2409

http://odysseus.culture.gr/h/1/gh155.jsp?obj_id=10303